Gentech: levensgevaarlijk of levensreddend?

Tarwe gentech

Gentechgewassen zijn op zijn zachtst gezegd omstreden. Tegenstanders vinden ‘rommelen’ met planten-DNA een gevaarlijke, milieuvervuilende bezigheid waar met oneerlijke patenten grof geld aan wordt verdiend. Voorstanders zien in gentech dé oplossing voor het wereldvoedselprobleem. Wie heeft gelijk? De werkelijkheid achter een verhit debat.

Twee miljoen mensen. Zoveel demonstreerden er naar verluidt op 25 mei 2013 tegen Monsanto, een internationale gigant in genetisch gemodificeerde zaden van landbouwgewassen. In vrijwel elke grote westerse stad waren actievoerders op de been – en met succes: Monsanto heeft gezegd voorlopig niet meer te lobbyen voor de teelt van gentechgewassen in Europa, behalve in landen waar het bedrijf al goede zaken doet, zoals Spanje.

Het protest had ook een ander effect: het gaf een stem aan onvrede over gentechnologie in het algemeen. In Amsterdam hielden de activisten borden omhoog met ‘No GMOs’, oftewel: geen genetisch gemodificeerde organismen. Ook de Partij voor de Dieren protesteerde, met borden als ‘Dit moet stoppen. Onze aarde gaat naar de knoppen!’

Wat er volgens de demonstranten dan mis met gentechnologie? De doodshoofden op de protestborden geven een hint: planten met toegevoegde genen zijn volgens tegenstanders levensgevaarlijk. We weten niet goed genoeg wat er gebeurt als genen met elkaar mixen. Gentechnologie is onvoorspelbaar en kan op onverwachte manieren de volksgezondheid én de natuur bedreigen, zeggen de tegenstanders. Ook vrezen ze dat genetisch gemodificeerde planten alleen grote bedrijven als Monsanto zelf helpen en dat kleine boeren in arme landen er niets aan hebben.

Het debat is fel. Aan de ene kant heb je wetenschappers, de landbouwindustrie en een handjevol wereldverbeteraars, die in gentechnologie een ondersteuning zien voor hogere landbouwoogsten en voedselzekerheid. Lijnrecht daar tegenover staan organisaties zoals Greenpeace, activisten en een ander slag wereldverbeteraars. Tot dusver hebben deze tegenstanders van gentech vooral succes in Europa: hier zijn slechts twee gentechgewassen toegestaan en de toelatingsprocedure voor nieuwe gewassen is de strengste ter wereld. Maar buiten Europa neemt de gentechnologie in de landbouw alleen maar toe, vooral in ontwikkelingslanden.

Hoe zit het nou eigenlijk? Is gentechnologie goed voor de wereld of zijn de zorgen en bezwaren terecht? Zal gentechnologie, vooral nu ze in kwetsbare ontwikkelingslanden voet aan wal krijgt, straks worden herinnerd als een blunder die we nooit hadden moeten begaan of als een succesnummer dat we niet hadden moeten uitstellen?

Dit is het begin van een artikel, te vinden in KIJK 10/2013. Dit nummer ligt in de winkel van 23 augustus tot en met 19 september.

Meer informatie vind je op het AgBioForum.

Tekst: Ronald Veldhuizen

Beeld: Bluemoose/CC BY-SA 3.0

facebooktwittermailfacebooktwittermail
Categorie: Artikelen | Reacties:

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

15 reacties

  1. Een interessant artikel, dat echter geen recht doet aan wat het beoogt:
    het debat beslechten door alle argumenten van voor- en tegenstanders tegen het licht te houden.

    Laten we eerlijk zijn: er zijn genoeg voordelen aan gentech, deze komen duidelijk aan bod in het artikel, maar de nadelen worden hier echter zwaar onderbelicht. In een artikel dat duidelijkheid moet scheppen in het debat zou het ook interessant zijn om ook naar de argumenten van de tegenstanders te luisteren (en ook met tegenstanders te spreken ter voorbereiding op dit artikel, en niet enkel met voorstanders, zoals de colofon vermeldt).

    Zo wordt er niets gezegd over enkele nadelen van gentech waar de tegenstanders zich juist druk om maken:
    – De gevaren van een grootschalige monocultuur (als één corporatie de gentechplanten levert is dat vaak in de vorm van een monocultuur)
    – Het verdwijnen van verschillende plantenrassen (doordat de monocultuur gebruikt gaat worden en diverse variëteiten wegconcurreert. Wat gaan we verbouwen als de monocultuur faalt?)
    – Het “ontsnappen” van genen en het “besmetten” van wilde varianten en de gevolgen daarvan op lange termijn
    – De juridische strijd die bedrijven als Monsanto voeren met boeren op wiens akker contaminatie met genen heeft plaatsgevonden
    ( zie de documentaire van Marie-Monique Robin http://www.youtube.com/watch?v=fONUvkPPMGY )
    – Het gevaar van Roundup (glyfosaat) voor mens en milieu (op langere termijn)
    – En zijdelings mag zelfs voorzichtig afgevraagd worden of meer en voedzamer voedsel niet leidt tot andere humanitaire en ecologische rampen, door toename van groei van de wereldbevolking. Het beperken van (de gevolgen van) extra bevolkingsgroei zou hand in hand moeten gaan met gentech ontwikkelingen.

    Ook dit zijn reële problemen die schreeuwen om oplossingen en een eerlijke discussie. En bij een eerlijke discussie horen beide kanten duidelijk belicht te worden en beide kampen aan het woord gelaten te worden. Als dat niet gebeurt wekt dat de schijn van partijdigheid, of kampt de schrijver met een tunnelvisie. Een zeer gemiste kans in dit artikel.

  2. Hallo Kijk,

    Vanmiddag heb ik een kritische reactie geplaatst in dit forum, deze is waarschijnlijk óf verdwenen óf weg gehaald. Kunt u vertellen waarom mijn reactie niet is opgenomen onder dit artikel? De tekst zal ik hieronder nogmaals plaatsen.

    Vriendelijke groet,
    Raymond


    Een interessant artikel, dat echter geen recht doet aan wat het beoogt:
    het debat beslechten door alle argumenten van voor- en tegenstanders tegen het licht te houden.

    Laten we eerlijk zijn: er zijn genoeg voordelen aan gentech, deze komen duidelijk aan bod in het artikel, maar de nadelen worden hier echter zwaar onderbelicht. In een artikel dat duidelijkheid moet scheppen in het debat zou het ook interessant zijn om ook naar de argumenten van de tegenstanders te luisteren (en ook met tegenstanders te spreken ter voorbereiding op dit artikel, en niet enkel met voorstanders, zoals de colofon vermeldt).

    Zo wordt er niets gezegd over enkele nadelen van gentech waar de tegenstanders zich juist druk om maken:
    – De gevaren van een grootschalige monocultuur (als één corporatie de gentechplanten levert is dat vaak in de vorm van een monocultuur)
    – Het verdwijnen van verschillende plantenrassen (doordat de monocultuur gebruikt gaat worden en diverse variëteiten wegconcurreert. Wat gaan we verbouwen als de monocultuur faalt?)
    – Het “ontsnappen” van genen en het “besmetten” van wilde varianten en de gevolgen daarvan op lange termijn
    – De juridische strijd die bedrijven als Monsanto voeren met boeren op wiens akker contaminatie met genen heeft plaatsgevonden
    ( zie de documentaire van Marie-Monique Robin http://www.youtube.com/watch?v=fONUvkPPMGY )
    – Het gevaar van Roundup (glyfosaat) voor mens en milieu (op langere termijn)
    – En zijdelings mag zelfs voorzichtig afgevraagd worden of meer en voedzamer voedsel niet leidt tot andere humanitaire en ecologische rampen, door toename van groei van de wereldbevolking. Het beperken van (de gevolgen van) extra bevolkingsgroei zou hand in hand moeten gaan met gentech ontwikkelingen.

    Ook dit zijn reële problemen die schreeuwen om oplossingen en een eerlijke discussie. En bij een eerlijke discussie horen beide kanten duidelijk belicht te worden en beide kampen aan het woord gelaten te worden. Als dat niet gebeurt wekt dat de schijn van partijdigheid, of kampt de schrijver met een tunnelvisie. Een zeer gemiste kans in dit artikel.

  3. Excuses.

    Terwijl ik mijn vraag aan u stel, zie ik dat mijn eerdere reactie geplaatst wordt.

  4. @Raymond: reacties van mensen die niet eerder via onze site hebben gereageerd, moeten handmatig goedgekeurd worden door de redactie om spam tegen te gaan. Hierdoor kan het even duren voordat zo’n eerste reactie wordt gepubliceerd.

  5. Beste Raymond,

    De auteur van het stuk hier. Ten eerste: bedankt voor het compliment en commentaar.

    U hebt helemaal gelijk dat de voor- en nadelen van elke technologie gewogen moeten worden, voordat het zinnig is om ermee aan de gang te gaan. Wat ik in het artikel heb proberen te doen, is om dichtbij de bezwaren van de gentechnologie zelf te blijven: wat gebeurt er nou eigenlijk precies als er een plant met nieuwe genen op de akker staat? Ik heb daarbij zoveel mogelijk onderwerpen proberen te behandelen, maar er is eenvoudigweg niet genoeg ruimte voor elk aspect.

    Wel kan ik even ingaan op uw punten. Degene die u noemt zijn inderdaad zorgwekkend, maar staan echter grotendeels los van de gentechkwestie zelf.

    Monoculturen: ja, daar kleven nadelen aan, maar dat heeft eigenlijk vrij weinig met gentechnologie te maken. Sterker nog: 90% van de boeren die gentech verbouwen zijn kleinschalige bedrijven in ontwikkelingslanden (bron: http://www.isaaa.org/resources/publications/briefs/43/executivesummary/default.asp)

    Er zijn geen gevallen gedocumenteerd van verdwenen plantenrassen, puur vanwege gentech. Wel is het zo dat landbouwplanten soms ook buiten hun akkers treden. Echter, dit is geen probleem dat uniek is voor gentechnologie. De gewassen die boeren al duizenden jaren hebben gekruist, waren ook al voor het gentechtijdperk weerbarstiger. Denk aan koolzaad: in de huidige vorm groeit dat als kool op werkelijk allerlei plekken. Het is een glashelder feit dat we de natuur veranderen, zodra we landbouw ernaast gaan bedrijven.

    Voortbouwend op ontsnappende planten. Ja, in theorie kunnen genen ontsnappen (maar de kans is heel klein). Maar zelfs al zouden er transgeen DNA ‘loslopen’, dan vormt ook hier gentechnologie geen unieke bedreiging voor de natuur. De Bt-gewassen bevatten een gen dat wijdverbreid in bodembacteriën voorkomt, bijvoorbeeld. Ontsnapt het Bt-gen naar de bodem, dan, ja, bevindt het weer op de plek waar het altijd al heeft gezeten.

    Er is momenteel wél een belangrijke discussie over het verdwijnen van oerrassen, wanneer daar gentechrassen naast komen te staan. De discussie daarover is het felst in Mexico: dat is een van de weinige landen ter wereld waar een oerplant nog naast nieuwere rassen geteeld wordt. Misschien is het verstandig om hier inderdaad geen gentechmaïs te verbouwen – dat geldt echter niet voor de talloze hectares buiten Mexico waar geen oermaïs bestaat.

    De juridische strijd van Monsanto staat los van gentechnologie zelf: in het artikel noem ik de patentvrije varianten, zoals bananen in Oeganda en Gouden rijst. Monsanto voert wellicht agressief patentbeleid, maar dat doen Apple en Samsung ook. Dat is natuurlijk geen reden om hun producten af te keuren.

    Roundup (glyfosaat) is, net als elke stof die in de wereld voorkomt, pas gevaarlijk wanneer je er grote hoeveelheden van gebruikt. In de hoeveelheden waarmee het nu wordt gesproeid, vormt het geen bijzonder gevaar (http://www.epa.gov/oppsrrd1/REDs/factsheets/0178fact.pdf). Bovendien noem ik in het artikel wel degelijk dat glyfosaat wél een probleem zal vormen als het huidige gebruik zo blijft toenemen. Maar gelukkig zijn er glyfosaatvrije oplossingen aan de horizon.

    Het probleem van bevolkingsgroei is bijna een filosofische kwestie en zoals u zelf al aangeeft, kan dit argument worden aangevoerd voor alle soorten technologie die onze levensduur verlengt. Moeten we wel meer voedsel verbouwen? Moeten we wel vaccineren tegen de mazelen? Mogen onvruchtbare ouders wel een reageerbuisbaby krijgen? Het artikel neemt aan dat het antwoord op al deze vragen ‘ja’ is. U bent natuurlijk vrij om daar anders over te denken, maar dan praten we inmiddels niet meer over gentech.

    Bedankt voor uw bijdrage!

  6. Beste Ronald,

    Bedankt voor je reactie.

    Met monoculturen bedoel ik niet alleen grote oppervlaktes met dezelfde gewassen, maar vooral ook een genetische monocultuur. Als de GMO-variant voor meer opbrengst zorgt, zal dat de niet-GMO-variant van de markt af drukken. Op den duur is het denkbaar dat niet-GMO-varianten gaan verdwijnen, omdat het commercieel gezien niet interessant is deze te kweken. Hierdoor gaan er planten met interessante andere eigenschappen verloren. Wanneer de GMO-variant op langere termijn last begint te krijgen van ziektes en plagen (dat zien we nu al gebeuren), zijn de niet-GMO-planten die daar wellicht oorspronkelijk wel tegen konden mogelijk verdwenen. De mitsen en maren in dit stukje tekst heb ik bewust geschreven, omdat ook ik niet in de toekomst kan kijken. Maar het grootschalig gebruik van een gentech-variant is niets anders dan het nemen van een groot risico met de voedselproductie van de toekomst. (Gelukkig pleit u in uw reactie ook voor het in stand houden van oerrassen. De vraag is wie dat gaat betalen, als gentech-varianten op korte termijn een hogere opbrengst geven…)

    Dit heeft, zoals u opmerkt, wellicht vrij weinig met gentechnologie in het lab te maken, maar wel veel met de gevolgen van gentechnologie in het veld. Ze zijn daardoor niet los te zien van de genkwestie zelf.

    De ene gentechmanipulatie is de andere niet. Rijst met extra vitamine-A is briljant én nuttig. Maar ook vrij onschuldig. Het “genetisch lekken” van het gen dat vitamine-A aanmaakt naar andere planten levert nauwelijks gevaar op. Hetzelfde zal gelden voor planten die iets beter tegen droogte kunnen, of andere vrij onschuldige manipulaties. Het “ontsnappen” van genen is geen probleem, zo lang er geen problemen uit ontstaan. U doet voorkomen alsof die problemen wel mee zullen vallen, omdat er altijd wel genen gelekt zijn. Hierbij gaat u voorbij aan het ontstaan van bijvoorbeeld superonkruiden, die zelf ook een bedreiging zijn voor de voedselproductie. ( http://www.scientias.nl/superonkruid-vergaat-echt-niet/8309 )

    Gentechnologie kan daarnaast in het veld niet los worden gezien van het juridische beleid dat bedrijven voeren die deze technologie ontwikkelen. In de documentaire van mevrouw Robin ( http://www.youtube.com/watch?v=fONUvkPPMGY ) waar ik eerder naar verwees, zult u zien dat deze houding van de commercie wellicht goed is voor hun eigen portemonnee, maar voor de voedselvoorziening op termijn uiterst schadelijk kan zijn. Daarom is het toe te juichen dat gentechonderzoek in sommige gebieden op patentvrije basis gebeurt. We moeten echter nooit het belang van genetische variatie in onze voedselgewassen ondergeschikt maken aan welk commercieel of korte termijn belang dan ook. Onze kinderen willen later ook kunnen eten.

    Tenslotte: In de discussie over GMO hoort ook gekeken te worden naar de gevolgen van GMO op lange termijn. Verdere groei van de wereldbevolking (en de daarmee samenhangende toename van het gebruik van grondstoffen en schade aan ecosystemen) is daar een wezenlijk onderdeel van. Dat dit óók bediscussieerd zou moeten worden door de medische wetenschap, ontneemt de GMO-tak echter haar verantwoordelijkheid om hierover na te denken niet.

    De bekende insteek van GMO-promotors haakt in op de korte termijn voordelen (van gezondheidstoepassingen zoals de vitamine-A toevoeging, tot agrarische en/of commerciële stimulans). Dat zijn mooie zaken, maar de enige wezenlijke vraag is: wat brengt het ons voor de volgende generaties? Hoe betrouwbaar (en veilig) zijn de huidige gentechplanten voor de toekomst? Omdat we daar nog geen duidelijk antwoord op kunnen geven blijft voorzichtigheid geboden. Met eten behoort met niet te spelen.

    Vriendelijke groet,
    Raymond

  7. Erg goed beargumenteerd en geschreven Raymond. De oppositie moet meer mensen als u aantrekken en vooral naar voren laten treden.
    Want het beeld van de oppositie is (ook in dit artikel) dat het een stel activisten en wereldverbeteraars zijn, terwijl ook juist de oppositie vol zit met wetenschappers en mensen met verstand van zaken.

    Daarnaast vind ook ik het jammer dat niet beide fronten even zwaar wegen in de discussie, vooral binnen de media. Maar laten we hopen dat de gemiddelde burger, door het steeds meer te horen en te lezen zelf op onderzoek uit gaat en eigen conclusies zal trekken wat betreft GMO’s.
    Het nadeel is hierbij alleen dat een groot deel van het publiek zelf geen onderzoek doet en een mateloos vertrouwen heeft in de mainstream mediabronnen en voedselindustrie.

    Ga zo door Raymond!

  8. Beste Raymond,

    Ik denk dat het punt van mijn artikel het best door je eigen woorden wordt samengevat: ‘De ene gentechmanipulatie is de andere niet.’

    Precies: gentechnologie is niet per definitie onveilig, destructief, of een patentnachtmerrie. Daarom eindig ik het verhaal ook met de woorden van Dieter Tautz, die expliciet stelt dat we ons niet zorgen moeten maken over gentechnologie als één groot probleem, maar om per geval te bekijken wat een genetische verandering betekent, wie er baat bij heeft, en wie de rekening betaalt.

    Het doel van mijn verhaal was dan ook om naar dit punt toe te werken.

    En daarmee haak ik gelijk op de reactie van Mitch: een gebalanceerd verhaal betekent niet dat ik 50 procent van mijn woorden aan de tegenpartij besteed, en 50 procent aan de voorstanders.

    De feiten gebalanceerd presenteren staat voorop, niet de meningen. Als de feiten voornamelijk aan de zijde van de voorstanders staan, dan: so be it.

  9. Mitch, bedankt voor je compliment.
    Ik voel me echter niet genoodzaakt om in één van beide kampen te gaan zitten.
    Mede omdat ik me eraan stoor dat er in beide kampen sprake is van propaganda, tunnelvisie en subjectiviteit.

    Ik ben o.a. opgeleid tot laborant en weet enigszins hoe gentech werkt. In de onderzoekswereld hangt toch voornamelijk het sfeertje van “kijk wat we kunnen maken” en ligt de focus voor een groot deel op de technische aspecten uit het lab. Daarnaast zijn er opdrachtgevers met commerciële motieven, waarbij patenten en korte termijn winsten een grote rol spelen. Sociale en ecologische impact van de technologie voor lange termijn hebben daardoor minder focus dan de technische en economische kant. Wat begrijpelijk is, maar voor de samenleving onwenselijk. Ook is het storend dat er vanuit het pro-kamp alleen maar halleluja-propaganda komt over deze technologie, mede uitgezet door reclamemakers en lobbyisten. Het is onzin dat ergens alleen maar voordelen aan kleven, koren op de molen van de tegenstanders dus.

    Bij de tegenstanders heerst voor een groot deel de angst voor het onbekende (wat niet heel vreemd is, niemand weet exact de gevolgen van gentechnologie in het veld voor lange termijn) en angst voor macht(smisbruik en) de monopolypositie van grote corporaties. Deze angsten zijn deels terecht, maar vertroebelen de discussie onnodig. Het zijn geen duidelijke argumenten, waarover je in discussie kunt gaan, maar emoties waar een vaag etiket op geplakt is. De kern onder woorden brengen waar deze emotie op gebaseerd is en willen uitzoeken wat daarvan waar is en wat daarvan leugens zijn is de enige manier waarop een discussie kan worden gevoerd. Er is helaas veel onwaarheid (anti-propaganda) over gentech verspreid, ongetwijfeld met de beste bedoelingen, maar dit keert zich tegen het anti-kamp. Hierdoor nemen veel onderzoekers het anti-kamp niet serieus, waardoor een inhoudelijke discussie nauwelijks goed gevoerd kan worden.

    Daarmee kom ik op het punt van Ronald, waar ik me geheel in kan vinden: de ene gentech is de andere niet. Er zijn genoeg positieve kanten aan het verhaal, daar zouden we voorzichtig gebruik van moeten gaan maken. Maar dat neemt niet weg dat we oplossingen moeten zoeken voor de nadelen die ik in eerdere commentaren heb geuit.

    Gentech is een veelbelovende techniek, doch niet gegarandeerd zonder gevaar of negatieve bijwerkingen. Zo lang we niet weten welke gevolgen het heeft voor lange termijn voor mens, dier en ecosysteem, zouden we dit in mijn mening niet zo grootschalig en in de open lucht moeten gaan toepassen. Ook zouden we de patentclaim moeten beperken, in die zin is een open-source gentech niet eens oninteressant. Dat kleinschalige boeren kapot gemaakt worden door dure advocaten, vanwege onbedoeld mengen van hun gewassen met losgeslagen gepatenteerde genen, is totaal onacceptabel. En dit vertroebelt de discussie over gentech ook onnodig.

  10. Nog een toevoeging.

    Monsanto’s patentbeleid maakt juist geen kleinschalige boeren kapot, maar pakt de grootschalige monocultuurboerderijen aan. De laatste rechtszaak, Monsanto vs. Bowman (die het helemaal tot de Hoge Raad schopte), laat dat goed zien. Bowman runt een groot bedrijf en is zelfs uitermate te spreken over Roundup. Hij dacht gewoon dat hij met tweedehands zaden lekker goedkoop uit was. Dat Monsanto daar keihard achteraan gaat vind ik ook vrij heftig, maar met idyllische kleinschalige lieve boeren hebben de rechtszaken niets te maken.

    (Bron: http://www.biofortified.org/2013/05/high-court-rules-that-farmers-make-seeds/)

    Juist de kleinere boeren in ontwikkelingslanden hebben tot dusver voordeel van Monsanto’s zaden gehad. Daaronder vallen onder meer de papaja-boeren op Hawaii en de katoenboeren in India.

    (Bron: http://www.plosone.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0064879)

    En Raymond, wat fijn dat je ervaring hebt met wetenschap. Dan vind je met het oog op je opmerking over superweeds ook vast dit onderzoek interessant: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22351985

    Daaruit blijkt dat Roundup-gentechnologie en superonkruiden niets te maken hebben met lekkende genen. DNA springt niet zomaar in het rond, en al helemaal niet naar onkruid. De Roundup-genen van de akkerplanten vloeien dus niet over naar de onkruiden op de akker. Sterker nog: de meeste superonkruiden ontstaan gewoon door mutaties binnen de plant zelf. Kijk maar eens op http://www.weedscience.com/. Daarop vind je een lijst van maar liefst 403 superonkruiden, waarvan de meeste zonder gentechnologie tot stand gekomen zijn.

    Je mag wel concluderen dat ook de Scientias-redactie zich in het ootje heeft laten nemen door de anti-gentech-propaganda. Het niet controleren van feiten is één van de redenen waarom mythes en angsten over nieuwe technologie zo snel verspreiden.

    Een fijne zomerse week toegewenst.

  11. Ik ga me eens verdiepen in de links die je stuurde.
    Tot nu toe is dit de meest inhoudelijke gentech discussie geworden die ik ken. :)

  12. Er zit één enorm nadeel aan Gentech….. PATENTEN.
    Op zich is het niet verkeerd, maar om onze hele voedselketen op te hangen aan één bedrijf, zijnde Monsanto, is met recht dom.
    Komt bij dat hun zaden omhuld zijn met gif. De opeenstapeling van die giffen heeft gezorgd voor het ineenstorten van de bijenstand. Wellicht vindt dit bedrijf dat niet erg, we worden er alleen maar afhankelijker door.

  13. Raymond en Ronald bedankt! Het artikel in de Kijk vond ik te beperkt en gekleurd (…) maar met jullie toevoegingen op deze pagina denk ik weer een goed beeld van voor- en nadelen te hebben.

  14. Beste, hier mijn reactie op “Het gentech dilemma.” Hopelijk voegt het nog wat toe op op de andere reacties.
    Over GMO schrijft u: “je voegt een gen (met de eigenschap: insectendoder) toe aan het DNA van het gewas dat u wilt telen.
    Et voilà, je ‘nieuwe’ gewas is bestand tegen insectenvraat.
    Daar is volgens u alles mee verteld. Niets is minder waar.
    Wat ze feitelijk met GMO bereiken is dat het gewas zelf zijn insecticiden aanmaakt en ongevoelig wordt voor onkruidbestrijdingsmiddelen.
    Een GMO voorbeeld zijn de Bt-gewassen, de bodembacterie Bacillus thuringiensis (Bt).
    De bodembacterie maakt eiwitten (Bt-toxines) die giftig zijn voor vele insecten.
    Het gen, verantwoordelijk voor de Bt-toxines, is uit de bacterie gehaald en binnengebracht in het te beschermen gewassen.
    (Soya, maïs, zonnebloem, graan, katoen, suikerbiet, papaya,…?)
    Hierdoor is deze bestand tegen insectenvraat.
    Met andere woorden; insecten sterven na het vreten aan zo’n gewas.
    Resultaat bereikt..!(?)
    Collateral damage:
    Naast de ´schadelijke´ insecten worden ook bijen, hommels en vlinders ´onschadelijk´ gemaakt. Het resultaat hiervan is inmiddels bekend.
    Grote bijensterfte en hommelsterfte en ook de vlinderstand neemt drastisch af. (1)
    Er kan volop met onkruidbestrijdingsmiddelen worden gewerkt. Alles gaat kapot behalve het gewas zelf.
    Het gewas neemt de onkruidbestrijdingsmiddelen gewoon op zonder er last van te hebben.
    Vervolgens krijgen wij deze gewassen op ons bordje. Vol met o.a. Bt-toxines en onkruid vergiffen.
    “Kleine hoeveelheden”, zeggen deskundigen.
    Maar al deze kleine hoeveelheden worden in ons lichaam opgeslagen.
    Daarnaast heeft deze teeltmethode een groot effect op de bodemkwaliteit. Alle ‘onkruid’ verdwijnt. Een monocultuur ontstaat.
    Insecten op en onder de grond sterven ook. En hiermee ‘sterft’ de grond. (4)
    Dit wordt weer gecompenseerd met KUNSTmest!
    GMO onderzoeken:
    Nadat GM soya was gevoerd aan vrouwelijke ratten, stierven de meeste van hun baby’s vergeleken met 10% sterfgevallen onder de controle groep
    gevoed met natuurlijke soja.(2,8)
    GM-gevoede baby’s waren kleiner en waarschijnlijk onvruchtbaar.(3)
    Testikels van ratten gevoed met GM soja veranderden van normaal roze naar donker blauw.(3)
    Muizen gevoed met GM soja hadden veranderd vers sperma.(5)
    Embryo’s van GM gevoede ouder muizen hadden veranderd DNA.(6)
    En muizen gevoed met GM maïs hadden minder en kleinere baby’s.(7)
    De meeste buffels in Haryana, India, die GM katoenzaad gebruikten, eindigden met reproductieve complicaties, zoals vroegtijdige geboortes,
    miskramen en onvruchtbaarheid; veel kalveren stierven.
    Ongeveer twee dozijn amerikaanse boeren zeiden dat duizenden varkens steriel werden van bepaalde GM maïs variëteiten.
    Sommige hadden schijn zwangerschappen; andere gaven geboorte aan zakken water. Koeien en stieren werden ook onvruchtbaar.(8)

    Vele dieren weigeren GMO voedsel te eten.
    Zie: http://www.wijwordenwakker.org/content.asp?m=m4&s=M111&ss=P1241&l=NL voor het hele artikel.
    Proef: zet komende zomer eens een bordje met een klontje margarine buiten. Daar gaat geen vlieg of wesp opzitten!
    Doe dezelfde proef met biologische roomboter…
    Het bordje margarine kan je na maanden buiten nog gerust op je brood smeren. Er groeit zelfs geen schimmel op!
    Zie: http://www.noble-house.tk/images/Links_pdf/MN14_p28-33_Vetten.pdf

    GMO als onkruid bestrijder.
    Glyfosaat – Monsanto Roundup, wordt als gen aan gewassen toegevoegd.
    Vervolgens krijgen wij dit gif direct of indirect via dieren (melk, vlees, eieren) binnen.
    “Kleine hoeveelheden”, zeggen deskundigen.
    Maar al deze kleine hoeveelheden worden in ons lichaam opgeslagen.
    Glyfosaat (Roundup) schaadt gezondheid Deense melkkoeien.(9)
    Europeanen lopen met glyfosaat in hun lijf. (10)
    GMO ongezond?
    Vijftig jaar geleden oogste de boer zijn land en leverde zijn graan aan de lokale bakker.
    De bakker liet het graan bij de molenaar malen en bakte er brood van.
    De boer gebruikte het al het ‘restafval’ van de oogst als veevoer of als stroo. Het mest van zijn dieren
    ging als natuurlijke mest weer het land op.
    Ik hoor al jaren over allerlei ‘nieuwe’ ziektes en aandoeningen waar vijftig jaar geleden nog niemand van gehoord had.
    Onze ziektekosten rijzen de pan uit….
    … omdat dat we allemaal ouder worden(?)
    Groet,
    Twan van Gestel

    1 http://www.ad.nl/ad/nl/5596/Planet/article/detail/3483772/2013/07/29/Wetenschappers-ontdekken-oorzaak-massale-bijensterfte.dhtml
    http://dier-en-natuur.infonu.nl/milieu/70922-bijensterfte-oorzaken-en-gevolgen.html
    http://www.bijenlint.nl/nieuws/bijengif-uit-schap-na-motie-pvdd

    2 Irina Ermakova, “Genetically modified soy leadstothe deaease of weight and high mortality of rat pups of the first generation.
    Preliminary studies,” Ecosinform 1 (2O06): 4-9.
    3 Irina Ermakova, “Experimental Evidence of GMO Hazards,” Presentation at Scientists fora GM Free Europe, EU Parliament, Brussels,June 12, 2007
    4 http://www.compendiumvoordeleefomgeving.nl/indicatoren/nl0512-Bodem-en-biodiversiteit.html?i=3-143

    5 L. Vecchio et al,”Ultrastructural Analysis of Testes from Mice Fed on Genetically Modified Soybean,” European Journal of Histochernistry 48,
    no.4 (Oct-Dec 2OO4):- 449-454.
    6 Oliveri et al.,”Temporary Depression of Transcription in Mouse Pre-implantion Embryos from Mice Fed on Genetically Modified Soybean,
    “48th Symposium of the Society for Histochernistry, Lake Maggiore (Italy), September 7-10, 2006.
    7 Alberta Velimirovand Claudta Binter, “Biological effects of transgenic maize NK6O3X-MONSiofed in long term reproduction studies in mice,
    “Forschungsberichte der Sektion IV, Band 3/2008|
    8 http://www.responsibletechnology.org/doctors-warn

    9 http://www.biojournaal.nl/artikel/13678/Glyfosaat-(Roundup)-schaadt-gezondheid-Deense-melkkoeien
    10 http://www.gentech.nl/alle_berichten/gezondheid/europeanen_lopen_met_glyfosaat_in_hun_lijf

  15. Beste Twan,

    Bedankt voor je reactie.

    Het is goed dat je je zorgen maakt om de rap ontwikkelende biotechnologie; skeptisch zijn ten opzichte van het milieubeleid van grote bedrijven is noodzakelijk als we met z’n allen een beetje duurzaam en gezond willen blijven leven.

    Maar. Je lezing over de mogelijke gevaren van gmo’s is wat – hoe zal ik het zeggen – beperkt. In wetenschappelijke kringen heet dat ‘cherry picking': kies de bronnen uit die jouw conclusie ondersteunen en negeer de bronnen die dat niet doen.

    Voor de volledige lijst van (ruim 600) onafhankelijke veiligheidsstudies verwijs ik je graag naar GENERA, samengesteld door onafhankelijke plantwetenschappers: http://www.biofortified.org/genera/studies-for-genera/

    De overgrote meerderheid van deze studies komt uit op de conclusie dat voor elk onderzoek waaruit een gevaar zou blijken, er beter uitgevoerde onderzoeken bestaan die geen enkel gevaar ontdekken.

    Kijk ook eens naar deze nieuwe review van september 2013, waarin 1700 studies werden meegenomen. De conclusie daarvan luidt: het is niet gevaarlijk. http://informahealthcare.com/doi/abs/10.3109/07388551.2013.823595

    Succes met het lezen van beide kanten van het verhaal!

    Hartelijke groet,
    Ronald Veldhuizen

    PS. Denk ook even na bij wat je zegt over Bt-gewassen: als je vindt dat het Bt-toxine giftig is, weet dan dat het ironisch genoeg wordt omarmd door biologische landbouw, en in flinke sproeihoeveelheden ook. Het besluit om met hulp van gentechnologie het spul door het gewas zelf te laten aanmaken – waardoor alleen de insecten die van de plant eten er ziek van worden, en dus niet alle insecten die per ongeluk in contact komen met een sproeiversie van het gif, zoals dat bij biologische landbouw wél gebeurt – mag dan best vooruitgang heten.