Als je als voetballer tegen de rechterkant van de bal trapt, gaat de bal linksom draaien. Daardoor buigt de bal, terwijl hij door de lucht vliegt, af naar links. Willem Beijaard (13 jaar) merkte dat dit anders is bij een gladde bal dan bij een bal met meer reliëf. Als je zo’n bal linksom laat draaien door tegen de rechterkant te trappen, buigt hij in de lucht juist af naar rechts. Hoe kan dat?

Een gewone voetbal heeft een ruw oppervlak. Wanneer die door de lucht vliegt, blijft er een klein beetje lucht aan vastplakken. Rond de bal ontstaat turbulentie; draaikolkjes van lucht. Als de bal linksom draait, beweegt de klevende lucht aan de linkerkant mee met de luchtstroom waar de bal tegenin vliegt. Aan de rechterkant beweegt de klevende lucht tegen die luchtstroom in. Daardoor beweegt de lucht rechts moeilijker om de bal heen dan links. Dat maakt de luchtdruk rechts hoger dan links, zodat de bal naar links wordt geduwd. Dit heet het magnuseffect (zie afbeelding hieronder).

Lees ook:

• Hoe werkt de sensor in de voetbal van het EK?
• Video: deze robots hebben zichzelf leren voetballen

Gladde bal

Aan een gladde bal blijft minder lucht vastplakken. Als zo’n bal naar links draait, beweegt het kleine beetje klevende lucht aan de linkerkant ook hier mee met de luchtstroom. Links is er dan te weinig opschudding om turbulentie te veroorzaken. De lucht is ‘laminair’: de luchtlagen stromen netjes zij aan zij. Aan de rechterkant, waar de klevende lucht tegen de luchtstroom in gaat, is er nog wel turbulentie.

Doordat laminaire lucht minder goed om de bal heen buigt dan turbulente lucht, laat de luchtstroom aan de linkerkant eerder los. Daardoor ontstaat er nu juist hogere druk aan de linkerkant dan aan de rechterkant. En dus buigt een gladde bal die linksom draait af naar rechts. Precies in omgekeerde richting dan normaal; daarom heet dit effect het ‘omgekeerde magnuseffect’.

Deze vraag kon je vinden in KIJK 9/2025.

Ook een vraag voor de rubriek ‘KIJK Antwoordt’? Mail hem naar info@kijkmagazine.nl. En in onze special geven we antwoord op 172 bijzondere, verrassende en boeiende vragen! Bestel hem hier! Of eenvoudig via de knop hieronder.

Tekst: Yannick Fritschy