Denk je aan een Vikinghelm, dan denk je waarschijnlijk aan een helm met hoorns. Maar klopt dat beeld eigenlijk wel?
Vraag AI om een plaatje van een Viking te maken en je krijgt een stoere man met een gehoornde helm op zijn hoofd. (Ouderen onder ons kunnen ook terugdenken aan de tv-serie Wickie de Viking en de strips van Hägar de Verschrikkelijke.)
Dat van die hoorns klopt niet, al moeten we dat eigenlijk meteen weer nuanceren. Er zijn tot nu toe twee min of meer complete Vikinghelmen opgegraven, de Yarm-helm (linksboven) in het Engelse graafschap Yorkshire en de Gjermundbu-helm (rechtsboven) in Noorwegen, en die hebben allebei geen hoorns.
Aan de andere kant is er bij het negende-eeuwse Osebergschip, dat in een Noorse grafheuvel is gevonden, een wandtapijt aangetroffen waar krijgers met gehoornde helmen op staan afgebeeld. Archeologen denken dat die bij rituelen werden gebruikt, want een helm met hoorns is op het slagveld eerder een risico dan een beschermingsmiddel. Dat een Viking in actie een helm met hoorns droeg, is dus uiterst onwaarschijnlijk.
Van foute vleugels naar foute hoorns
We weten wel vrij precies hoe die misvatting de wereld in is geholpen, namelijk door de Duitse kunstschilder en kostuumontwerper Carl-Emil Doepler. Hij werd door componist Richard Wagner gevraagd om voor de eerste uitvoering van Wagners vierdelige opera Ring des Nibelungen in 1876 de kostuums te verzorgen. En in die tijd werden de stoere Scandinaviërs vaak (óók incorrect) met gevleugelde helmen afgebeeld. Doepler nam de artistieke vrijheid om van foute vleugels foute hoorns te maken.
De eerbiedwaardige Franse krant Le Monde is hier recent nog de fout mee ingegaan. Op de cover van een special over de Vikingen die in 2023 verscheen prijkte een Viking met een helm met bescheiden hoorntjes, én met zes vingers. De krant heeft excuses gemaakt.
Deze vraag kon je vinden in KIJK 1/2026.
Ook een vraag voor de rubriek ‘KIJK Antwoordt’? Mail hem naar info@kijkmagazine.nl. En in onze special geven we antwoord op 172 bijzondere, verrassende en boeiende vragen! Bestel hem hier!