Wie waren de eerste Nederlanders? Om die vraag te kunnen beantwoorden, hebben wetenschappers van de Universiteit Leiden en Harvard University het DNA van de oudste skeletten onder de loep genomen. Hun studie schijnt nieuw licht op onze oudste geschiedenis.
De vroegste geschiedenis van de mens in Europa, in een notendop? Komt-ie. Zo’n 40.000 jaar terug trokken onze Afrikaanse voorouders ons continent in. Vervolgens werd het circa 27.000 jaar geleden in het noorden ijskoud en verkasten ze naar het warmere zuiden van Europa. Toen de kou 15.000 jaar geleden uit de lucht was, verspreidden ze zich opnieuw over Noord-Europa. Ze leefden er als nomaden, zwierven rond en vulden hun buik door te jagen en eetbare planten te zoeken. Totdat de eerste boeren aankwamen, vanuit het Midden-Oosten.
De jagers-verzamelaars mengden met deze nieuwkomers en schakelden over op landbouw; hun vroegere leefwijze verdween al snel. Tenminste: zo ging het elders in Europa. Maar hier in Nederland, in het stroomgebied van de Maas en de Rijn, ging het allemaal nét even anders, vertelt Harry Fokkens, emeritus hoogleraar Europese prehistorie aan de Universiteit Leiden. Nieuw onderzoek vertelt het verhaal van de eerste Nederlanders.
Lees ook:
De boeren komen
Langs de Maas en de Rijn en aan de kust konden vroege jagers-verzamelaars een prima maaltijd samenstellen met wat ze tegenkwamen in de natuur, zegt Fokkens. Let wel: vandaag de dag zijn deze rivieren keurige waterlopen die braaf de zee in stromen, maar in de oertijd was het rivierengebied een enorme delta met een wirwar aan alsmaar vertakkende zijarmen. De jagers vingen wild en watervogels, ze visten en er waren volop eetbare planten. Omdat er genoeg voedsel was, waren jagers-verzamelaars hier honkvaster dan elders in Europa. Op rivierduinen en andere droge plaatsen sloegen ze hun kampen op, ze reisden minder rond.
En toen, rond 5300 voor Christus, gebeurde er iets bijzonders, eerst op de vruchtbare lössgrond in het zuiden van Limburg: mensen gingen enorme huizen bouwen. Ze legden akkers aan waar ze granen, linzen en erwten verbouwden, hielden geiten, schapen, koeien en varkens. En ze hadden handige spullen: potten en andere voorwerpen van aardewerk. Vanwege de bandversiering op het aardewerk spreken archeologen van de bandkeramiekcultuur. Waren ‘onze’ jagers-verzamelaars aan het landbouwen geslagen? Nee, denken archeologen op basis van opgravingen. De eerste boeren van Nederland waren niet ‘van hier’, ze kwamen van ver.
Dit is het begin van het artikel over de eerste Nederlanders. Het hele verhaal lees je in KIJK Geschiedenis editie 3 van 2026.
Bestel KIJK Geschiedenis 3-2026 in onze webshop, met gratis verzending binnen Nederland.
Beeld: Steentijd Anno Nu/Hunebedcentrum/RUG