Dat tattoos tegenwoordig ‘in’ zijn, blijkt tijdens elk bezoek aan zwembad, sauna of strand. En dat mensen duizenden jaren geleden ook al tatoeages hadden, weten we sinds ijsmummie Ötzi in 1991 werd gevonden. Maar hoe het de huidversieringen in de tussentijd is vergaan? Daar komen wetenschappers nu langzaam maar zeker achter.
Stuk voor stuk zijn het rijkaards, de mannen op het zeventiende-eeuwse doek De oppercommissarissen der Walen van kunstschilder Wallerant Vaillant. Gekleed in gewichtig zwart zitten koopman Wessel Smits en zijn collega’s rond een tafel. Het is hun taak om toezicht te houden op de havens van Amsterdam. Het schilderij is wel twee bij drie meter groot. Toch ontsnapte één detail op dit forse kunstwerk eeuwenlang aan de aandacht, tot eind 2025: een tatoeage op de pols van Smits. Volgens sommige experts stelt de tattoo de komeet voor die aan de hemel verscheen aan het eind van 1618, precies toen Wessel werd geboren.
Een tatoeage? Bij een welgestelde heer? Is dat niet vreemd? Niet per se. Je ziet tattoos overal en in alle tijden: van zeelieden en pelgrims in het zeventiende-eeuwse Nederland tot de prehistorische ijsman Ötzi, en van Romeinse slaafgemaakten tot negentiende-eeuwse koningen.
Lees ook:
Verstopte tatoeages
Ook niet-Westerse culturen hebben lange huidversiertradities. Maar omdat de wereldwijde geschiedenis van de tattoo erg complex is, houden we het hier bij een ondergesneeuwd verhaal: de tatoeage in Europa. Boekwetenschapper Rindert Jagersma van de Radboud Universiteit onderzoekt vroegmoderne tatoeages in Nederland in de zeventiende en achttiende eeuw. Hij legt uit dat het ‘prikken’ of ‘prikschilderen’, zoals tatoeëren werd genoemd, niet ongewoon was in de Nederlandse Republiek (1588-1795). “Maar tatoeages zaten vaak onder kleding verstopt.” Daarom zien we ze weinig op schilderijen.
Dit is het begin van het verhaal over de geschiedenis van tatoeages in Europa. Lees het hele artikel in KIJK editie 2-2026. Bestel dit nummer in onze webshop, of eenvoudig via de knop hieronder.
Tekst: Imke Smeets