De Nederlandse natuurkundige Heike Kamerlingh Onnes overleed precies honderd jaar geleden. Volgens redactiechef Naomi Vreeburg leefde hij in een opwindende tijd voor de wetenschap.
Zo’n vijf jaar geleden publiceerden we in KIJK een artikel over supergeleiding, het verschijnsel waarbij weerstand wegvalt onder extreem koude omstandigheden. Een ontdekking die Heike Kamerlingh Onnes in 1911 in Leiden deed. Bij het stuk plaatsten we dan ook een foto van deze natuurkundige, die eveneens op ons toenmalige Twitteraccount verscheen.
Al snel kwam de eerste reactie binnen: “Wat ziet die man er keurig uit.” En dat klopt, Kamerlingh Onnes staat op vrijwel elke foto in een net pak. Hierin was hij overigens geen uitzondering, laat conservator moderne natuurwetenschappen, Ad Maas, mij weten tijdens een bezoek aan Boerhaave Museum. Eind negentiende, begin twintigste eeuw nam vrijwel iedere voorname wetenschapper keurig gekleed plaats voor de camera.
Coole tijd
Ik ben in het museum om meer informatie te verkrijgen over Kamerlingh Onnes, die precies honderd jaar geleden overleed. (Klik hier voor een voorproefje van dat artikel.) Maas toont mij hier de opstelling waarmee Kamerlingh Onnes helium zo sterk koelde dat het vloeibaar werd – een prestatie waar de natuurkundige een Nobelprijs mee won. Ook laat hij spoeltjes zien die werden gebruikt om aan te tonen dat tin en lood, net als kwik, supergeleiding vertonen.
En tijdens de rondleiding denk ik alleen maar: wat een opwindende tijd moet dit zijn geweest voor de Nederlandse natuurkunde. En dan voornamelijk in de stad Leiden. Van heinde en verre kwamen gerespecteerde wetenschappers naar het koude laboratorium van Kamerlingh Onnes – zoals Albert Einstein en Marie Curie. Die laatste reisde in de zomer van 1911 naar Nederland af, met in haar bagage meetapparatuur en twee glazen buisjes met beide 0,1 gram radiumchloride. Ze onderzocht in het Leidse lab of extreem lage temperaturen radioactiviteit zouden beïnvloeden. Dit deed de koelte overigens niet.
Aan het eind van mijn bezoek zeg ik dan ook tegen Maas: “Wat een coole tijd voor de wetenschap was dit toch ook!” Hij antwoordt: “Ook in de letterlijke zin van het woord: cool.”
Deze redactioneel en het volledige artikel over Heike Kamerlingh Onnes staan in KIJK editie 3 van 2026. Bestel dit nummer in onze webshop, met gratis verzending binnen Nederland.