In een prehistorisch graf in Oezbekistan lagen twee kinderen. De oudste heeft een hersenoperatie ondergaan: in de schedel zit een gat.

Zo’n 4000 jaar geleden moet een kleuter een vervelende dag hebben gehad. Het kind, van ongeveer vijf jaar oud, werd geopereerd. Met gereedschap van steen of bot is een gat gemaakt in de schedel van de kleuter. 

Archeologen van onder andere Termez State University zijn bezig met een opgraving in de prehistorische vindplaats Djarkutan in Oezbekistan. Ze vonden een graf met daarin twee kinderen. De jongste zal ongeveer drie jaar oud geweest zijn, het andere kind was vijf. De hersenoperatie van het oudste kind is het vroegst bekende voorbeeld van een chirurgische ingreep in Centraal-Azië.

Archeologen vinden vaker schedels uit de prehistorie waar gaten in zijn gezaagd, geboord of geschraapt. Er zijn meer dan 1500 voorbeelden van deze zogeheten ‘trepanatie’ bekend, van over de hele wereld. Gaten in kinderhoofden zijn wel een stuk zeldzamer.

Lees ook:

• 4500 jaar geleden overleefde een vrouw twee schedeloperaties
• Archeologen vinden aanwijzingen voor ooroperatie

Ook in Nederland?

Ook het trechterbekervolk, dat de hunebedden bouwde, voerde trepanaties uit. In Nederland zijn geen doorboorde schedels gevonden van deze mensen, maar wel in Zweden, waar ook trechterbekermensen leefden.

Trepanaties werden vermoedelijk uitgevoerd om hersenkwalen te verhelpen zoals epilepsie en migraine. Het is ook mogelijk dat de ingreep bedoeld was om andere hevige hoofdpijn te verhelpen of om psychische klachten aan te pakken. 

Er zijn ook onderzoekers die opperen dat de operatie eerder een ritueel gebruik was dan een medische ingreep. Wellicht konden kwade geesten door het gat uit het hoofd ontsnappen. Dat mensen de ingreep overleefden, is te zien aan het herstel van het weefsel na afloop.

Is er een dokter?

Wie de operatie uitvoerde, weten we niet. We zijn geneigd te denken aan een arts of een priester, maar mogelijk bestonden zulke vakgebieden nog niet, of werkte de priester ook als dokter in het Oezbekistan van 4000 jaar geleden. Duidelijk is dat iemand wist hoe je een schedel opent zonder dat de patiënt daarbij overlijdt. 

De kinderen leefden in de bronstijd, in de Oxuscultuur. Die strekte zich van 2500 tot 1500 voor Christus uit in Oezbekistan, Turkmenistan, het noorden van Afghanistan en Iran. De Oxusmensen waren landbouwers die ook al flinke steden bouwden, zoals Djarkutan. Onderzoek of de kinderen familie zijn van elkaar, loopt nog.

Bron: Archaeology News

Beeld: University of Salento