Geur was lange tijd het ondergeschoven kindje van de geschiedkunde, maar daar begint verandering in te komen. Steeds vaker worden achteraf ‘historische geuren’ gecreëerd om het verleden nog meer tot leven te brengen.

Je staat niet zo snel stil bij de geur van een oorlog als je op het journaal bommen ziet vallen of een schilderij met strijdende soldaten bekijkt. Toch behoren oorlogen volgens geurhistoricus Caro Verbeek tot de geurrijkste gebeurtenissen op aarde. “Soldaten uit de Eerste Wereldoorlog schreven in hun dagboeken meer over de stank in de loopgraven dan over hun verwondingen”, vertelt ze.

Verbeek is als onderzoeker verbonden aan de Vrije Universiteit Amsterdam en werkt daarnaast als conservator bij het Kunstmuseum Den Haag. Een groot deel van haar werk bestaat uit het onderzoeken van historische geuren en het verwerken van geur in tentoonstellingen. Zo konden bezoekers van het Rijksmuseum in 2017 voor het eerst naar het metersgrote schilderij De slag bij Waterloo van Jan Willem Pieneman (1779-1853) kijken terwijl ze een veldslagparfum roken, dat mede door Verbeek was samengesteld.

Lees ook:

• Wetenschappers vangen de geur van mummiebalsem in een potje
• Onze levensstijl heeft evolutionaire invloed op ons reukvermogen

Eau de cologne

Wie terug in de tijd kon reizen en zich ineens op het slagveld van Waterloo bevond, zou waarschijnlijk een moord doen voor een neusknijpertje. Er hing een mengsel van paardenzweet, buskruit, natte aarde, bloed en… eau de cologne. “Napoleon Bonaparte besprenkelde zichzelf voor een veldslag altijd van top tot teen met Aqua Mirabilis, een eau de cologne die heel erg lijkt op het bekende parfum 4711”, vertelt Verbeek. “In zijn laars zat ook altijd een fles met deze geur erin, zo gevoelig was hij voor stank.” In Napoleons tijd geloofde men ook nog dat een slechte geur je ziek kon maken, wat een tweede reden was dat de keizer in eau de cologne baadde als hij op veldtocht ging.

Bezoekers van het Rijksmuseum konden een vleugje van Napoleons ervaring opvangen dankzij een zogeheten scentscape, een ‘geurlandschap’ dat in dit geval de Slag bij Waterloo (1815) moest reflecteren. Om de neuzen van de bezoekers niet té erg te pijnigen, bleven de bloed- en lijkengeur op het slagveld achterwege, maar verder probeerde Verbeek de geur zo accuraat mogelijk te maken.

Dit is het begin van het artikel over geuren uit het verleden. Hoe reconstrueer je historische geuren en hoe realistisch zijn die? Je leest het in het volledige verhaal in het zomernummer van KIJK.

Bestel KIJK editie 7/8 van 2026 in onze webshop, met gratis verzending binnen Nederland.