Ooit gold haar specialisme onder westerse artsen als uitstervend vak, maar in 2020 zat hoogleraar infectieziekten Erika Vlieghe ineens in het oog van de coronastorm. Als voorzitter van wetenschappelijke commissies adviseerde ze de Belgische overheid. Nu dringt ze erop aan om de lessen uit die tijd niet te vergeten. Want het is niet de vraag óf er een nieuwe pandemie komt, maar wanneer – en uit welke hoek.
“Kijk, we staan nu in de groene zone”, zegt hoogleraar infectieziekten Erika Vlieghe, wijzend op de plattegrond aan de muur. We bevinden ons in de hal van de High-Level Isolation Unit (HLIU), een containercomplex op het terrein van het Universitair Ziekenhuis Antwerpen (UZA). Iets verderop in de rode zone ligt op dit moment een pop in het ziekenhuisbed, dus we kunnen zo doorlopen. Zou er een patiënt liggen met verdenking op ebola of een vergelijkbaar virus, dan mag niemand daar naar binnen zonder beschermingspak. Na afloop moeten zorgverleners zichzelf dan stap voor stap uitkleden en ontsmetten.
Zo’n verdenking komt hooguit eens per jaar voor, de rest van de tijd oefent het Antwerpse team de procedure. Laatst was er zelfs een internationale oefening, toen bracht een medisch evacuatievliegtuig uit Noorwegen een ‘patiënt’.
De HLIU staat op het ziekenhuisterrein sinds eind 2014, toen ebola als nooit tevoren om zich heen greep in westelijk Afrika. “Eerder waren het kleine of middelgrote uitbraken in het oerwoud en dorpen. Maar in 2014 waren er grote brandhaarden in hoofdsteden, die in directe verbinding staan met de rest van de wereld. Wat als een verdacht ziek persoon uit West-Afrika hier uit het vliegtuig stapt? Wat doe je als iemand gaat braken op de luchthaven of in het vliegtuig? En waar moet die persoon naartoe?”
Lees ook:
Generale repetitie
Daar had niemand in België goede antwoorden op. Het werd Vlieghes taak als ‘nationaal ebola-coördinator’ om daar verandering in te brengen. “Dat jaar was heel druk en intensief”, vertelt ze als we in haar werkkamer zitten. “Ik vond het geweldig interessant om ineens op andere plekken dan het ziekenhuis te komen, zoals scheepsloodsen en de luchthaven. Daar had ik de meest technische gesprekken over bijvoorbeeld het ontsmetten van vliegtuigen, waaruit bleek dat bijna alle ontsmettingsmiddelen materiaal bevatten dat het vliegtuig niet in mag (bijvoorbeeld vanwege ontvlambaarheid – red.).”
Achteraf bezien was die periode voor Vlieghe een soort generale repetitie voor de coronapandemie, toen ze voorzitter werd van het wetenschappelijke comité dat de Belgische regering adviseerde. Opnieuw moest ze met mensen uit allerlei sectoren overleg plegen over de meest uiteenlopende onderwerpen, van mondneusmaskers en de sluiting van woonzorgcentra tot de vraag of een Formule 1-evenement kon doorgaan. Maar tegelijkertijd was het allemaal zoveel groter en complexer, met patiënten die echt ziek waren – en niet zo’n beetje ook. Dat overrompelde ook haar, als infectioloog. “Ik ben ontzettend geschrokken van de snelheid, de schaal en de ontreddering.”
Dat we ons als maatschappij zo lieten overvallen door de coronapandemie komt doordat we het niet meer hadden verwacht in Europa, schrijft Vlieghe in haar recent verschenen boek Gepokt en gemazeld. Wat begon met opschrijven van haar ervaringen uit die intense coronatijd, eindigde in een breder verhaal over infectieziekten en hoe we ons kunnen voorbereiden op toekomstige uitbraken. In het boek beschrijft ze hoe epidemieën voor velen voelden als iets uit een duister verleden of een land ver buiten Europa. De coronapandemie schudde de westerse wereld wakker: “Uitbraken van infectieziekten zijn terug van nooit weggeweest.”
Dit is het begin van het interview met Erika Vlieghe. Het hele artikel lees je in KIJK editie 6 van 2026.
Bestel KIJK editie 6 van 2026 in onze webshop, met gratis verzending binnen Nederland.
Tekst: Anouk Broersma
Openingsbeeld: Shutterstock