In een tijd waarin ruimtevaart steeds belangrijker wordt voor de veiligheid, groeit ook in Nederland de ambitie om onafhankelijk te opereren. Een hobbyproject van geheime satellieten fotograferen, groeide zo uit tot een nationaal defensie-initiatief om op ruimtevaartgebied het heft in eigen Nederlandse hand te nemen.

Elke avond vliegen ze over: geheime aardobservatiesatellieten van de Amerikaanse overheidsorganisatie NRO (National Reconnaissance Office). Het zijn een soort Hubbletelescopen, die in plaats van de verre ruimte hun blik op onze aarde richten. Met een onbekende – maar ongetwijfeld hoge – resolutie kunnen ze alles wat er op aarde gebeurt in beeld brengen. Ook Rusland en China hebben zo’n geheim spionagesatellietennetwerk.

Nu ja, geheim… Bijna elke avond en ochtend kun je ze gewoon zien. “Op aarde is het dan vrij donker, maar de satellieten vangen nog licht van de zon”, vertelt Marco Langbroek. “Je ziet ze als stipjes of strepen in foto’s van de sterrenhemel.”

Langbroek is een actief lid van SeeSat-L, een wereldwijd netwerk van amateur-satellieten-trackers die er een sport van maken om deze geheime satellieten in kaart te brengen. Langbroeks eigen opnamen heeft hij gewoon vanuit zijn zolderraam in het centrum van Leiden geschoten, midden tussen de lichtvervuiling. “De objecten zijn vaak vrij helder, je moet alleen weten wanneer je waar moet kijken.”

Het afgelopen decennium is deze hobby uitgegroeid tot een serieus militair project. Langbroek, inmiddels onderzoeker aan de faculteit Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek van de TU Delft, werkt samen met het ministerie van Defensie en universiteiten in Leiden, Nijmegen en Groningen aan FOTOS: een systeem om satellieten – vijandelijke of vriendschappelijke – systematisch te inventariseren.

Lees ook:

• Waarom gebruikt China nog spionageballonnen?
• Nederlandse satellieten gaan CO2 meten om te controleren of klimaatbeloftes worden nageleefd

Onmisbaar

Voor dit project worden op Curaçao en op het militair oefenterrein Vliehors op Vlieland vanaf oktober dit jaar in totaal vier Nederlandse camera’s geïnstalleerd, die de hemel afturen en automatisch de resultaten in kaart brengen. “Het past heel mooi bij de nieuwe activiteiten van Defensie op ruimtevaartgebied”, zegt Majoor Scott Akkerman, projectleider van het FOTOS – project en verantwoordelijk voor Space Domain Awareness (het in de gaten houden van het ruimtedomein) bij het Commando Lucht- en Ruimtestrijdkrachten (CLRS). Dat is de nieuwe naam van de Luchtmacht, die zich steeds sterker ook met de ruimte en ruimtevaart bezighoudt.

Met de komst van constellaties van communicatiesatellieten is ruimtevaart inmiddels onmisbaar geworden voor moderne strijdkrachten. Denk aan de ruim tienduizend satellieten van Starlink die wereld wijd stabiel internet bieden, aardobservatiesatellieten die continu gedetailleerde satellietfoto’s maken, of satellietnavigatiesystemen als GPS en Galileo (zie kader hiernaast). Zo verloor het Russische leger tienduizenden manschappen en honderden vierkante kilometers aan terrein in Oekraïne toen SpaceX de toegang tot Starlink voor de Russische strijdkrachten uitschakelde, en daarmee hun belangrijkste communicatiemiddel wegnam. Het is een voorbeeld dat maar al te duidelijk maakt: onwetendheid over de positie en functie van satellieten kan grote militaire gevolgen hebben. Juist daarom is het voortdurend volgen van deze systemen van belang.

Dit is het begin van het artikel over het spotten van geheime satellieten. Het hele artikel lees je in KIJK editie 6 van 2026.

Bestel KIJK editie 6 van 2026 in onze webshop, met gratis verzending binnen Nederland.

Tekst: Bruno van Waayenburg