Een oude ruimtetelescoop staat op het punt om terug naar de aarde te storten. De NASA lanceert vandaag een reddingsmissie.
Als alles volgens plan verloopt, lanceert de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA vandaag een ruimtevaartuig met een unieke missie. Het vaartuig moet de 22 jaar oude ruimtetelescoop Neil Gehrels Swift Observatory (kortweg Swift) redden van zijn dood. Zonder hulp zal Swift waarschijnlijk dit jaar nog in de atmosfeer van de aarde vallen en verbranden.
LINK, zoals het reddingsvaartuig heet, is een soort robot die Swift kan vastgrijpen en vervolgens naar een hogere baan rond de aarde kan duwen. Op enkele demonstratiemissies na is zoiets nog nooit gedaan. Maar volgens astronomen is Swift te waardevol om te verliezen. De telescoop detecteert uitbarstingen van gammastraling, röntgenstraling en uv-licht van onder meer exploderende sterren.
Lees ook:
- ‘Een ruimtetelescoop met rechthoekige spiegel vindt meer exoplaneten’
- Gek: NASA’s ruimtetelescoop vangt geen gammastraling op van supernova
Meer weerstand
In 2024 realiseerde de NASA zich dat de ruimtetelescoop sneller hoogte verloor dan verwacht. Toen Swift in 2004 werd gelanceerd, zweefde hij op 600 kilometer hoogte rond de aarde. Nu is dat nog maar minder dan 370 kilometer. Hoe lager de baan, hoe meer weerstand een satelliet ervaart en hoe sneller hij hoogte verliest. Zakt Swift onder de 300 kilometer, dan is de weerstand te hoog en stort hij neer en verbrandt hij in de atmosfeer.
De NASA ging ervan uit dat dat noodlot pas ergens na 2030 zou plaatsvinden, maar de zon was de laatste paar jaar actiever dan verwacht. Vele zonnestormen warmden de buitenste laag van de atmosfeer op, waardoor die uitzette en ruimtevaartuigen in een lage baan rond de aarde meer luchtweerstand ervoeren en snel hoogte verloren. De missieleiders beseften dat Swift nog maar enkele maanden te leven had, en geen jaren.
Drie robotarmen
In september 2025 gaf de NASA daarom 30 miljoen dollar aan de Amerikaanse start-up Katalyst Space Technologies om met spoed een reddingsvaartuig te bouwen. Al na zo’n zeven maanden was LINK voltooid – ongekend snel voor een NASA-missie. Op 4 mei 2026 zijn ook de laatste tests afgerond. De 400 kilogram wegende ruimterobot ter grootte van een koelkast vertrekt op 30 juni om 12.23 uur Nederlandse tijd met een Pegasus XL-raket, die vanaf een vliegtuig wordt gelanceerd. (Tenminste, als alles volgens plan gaat. Lanceringen worden dikwijls op het laatste moment uitgesteld.)
Na de lancering heeft LINK ongeveer drie tot vier weken nodig om naar Swift te vliegen en zich voor te bereiden op de reddingsactie. Terwijl hij dichterbij komt, maakt hij foto’s van zijn doelwit zodat missieleiders het verouderde ruimtevaartuig kunnen inspecteren op schade en kunnen plannen hoe de robot hem het best kan vastpakken. LINK zal Swift met drie robotarmen vastgrijpen en vervolgens zijn stuwraketten gebruiken om de telescoop binnen vier tot zes weken terug te brengen naar zijn oorspronkelijke baan op 600 kilometer hoogte. Daar laat de robot zijn ‘passagier’ los.
Riskant
“De hele wetenschappelijke gemeenschap hoopt enorm dat dit gaat lukken”, zei Daniel Perley tegen Science. Perley is een astronoom die zich – net als Swift – specialiseert in objecten die flitsen, exploderen of op een andere manier zeer snel veranderen. In februari heeft de NASA de wetenschappelijke activiteiten van Swift stilgelegd om de satelliet in een positie met zo min mogelijk luchtweerstand te houden en de baanverval te minimaliseren. “We missen hem nu al enorm”, aldus Perley. “Het doet pijn dat hij er niet meer is.”
De reddingsmissie is riskant. Zoiets is nog nooit gedaan met een wetenschappelijke satelliet en de missie is bovendien in een zeer korte periode tot stand gekomen. Maar Swift is uniek; andere ruimtetelescopen kunnen zijn taken niet overnemen. Volgens Perley is het daarom meer dan de moeite waard om Swift te proberen te redden, ook al is de kans reëel dat de missie mislukt. Als er niets wordt gedaan, gaat Swift sowieso verloren, want hij heeft zelf geen stuwraketten om een hogere baan te bereiken.
De missie moet ook uitwijzen of het haalbaar is om het leven van satellieten op deze manier te verlengen. Swift is namelijk niet de enige telescoop die snel hoogte verliest. Ook de beroemde Hubbletelescoop heeft bijvoorbeeld binnenkort een boost nodig. Hubble is al meerdere keren naar een hogere baan gebracht, maar dat gebeurde tot nu toe telkens tijdens bemande missies met de Space Shuttles. Een nieuwe bemande reddingsmissie komt er waarschijnlijk niet meer van, maar een robotische misschien wel.