De aardkorst bestaat uit verschillende platen die op het eerste gezicht in alle richtingen over de aarde bewegen. Deze bewegingen lijken misschien chaotisch, maar ze zijn niet willekeurig. Ze worden veroorzaakt door krachten die diep in de aarde ontstaan.

Onder de koele aardkorst ligt de aardmantel, bestaande uit heet, stroperig gesteente. De mantel wordt van onderen verwarmd door de grotendeels ijzeren aardkern die ongeveer 6000 graden Celsius heet is. Dit zorgt ervoor dat het diepgelegen mantelgesteente opwarmt, uitzet en stijgt. Onder de korst stroomt dit gesteente zijwaarts weg, koelt af, wordt zwaarder en zinkt uiteindelijk weer in de mantel. Deze stroming heet mantelconvectie, en werkt als een enorme, trage transportband die de aardplaten meesleurt.

Lees ook:

• Afrika splitst mogelijk niet in twee, maar in drie continenten
• Komen zinkgaten tegenwoordig vaker voor? En moet Nederland ook op zijn hoede zijn?

Zinkende aardplaten

De meeste plaatbeweging wordt veroorzaakt door twee processen die rechtstreeks voortkomen uit die mantelconvectie. Om die te begrijpen, is het belangrijk om te weten dat er twee soorten aardkorst zijn: oceanisch en continentaal. Op plekken waar een aardplaat van oceanische korst met een aardplaat van continentale korst botst, zal de veel zwaardere oceanische plaat onder de lichtere continentale plaat duiken en in de mantel zinken. Dat gebeurt doordat de oceaankorst (op de plek waar hij oud en afgekoeld is) zwaarder is dan het onderliggende warme, stroperige mantelgesteente. Als de rand van de oceanische plaat in de mantel zakt, trekt hij door zijn gewicht de rest van de plaat met zich mee. Dit is de belangrijkste kracht die de richting van de plaatbeweging bepaalt.

Nieuwe aardkorst

Doordat de plaat opschuift, beweegt hij ergens anders van een aardplaat af. Daardoor ontstaat een scheur waarin geen aardkorst aanwezig is. Heet mantelgesteente dat door convectie opstijgt, vult dat gat in. Vervolgens koelt het af en vormt het een nieuw stuk oceanische korst, dat de aardplaten nog verder uit elkaar duwt. 

Continentale aardplaten zijn veel lichter en kunnen daardoor niet wegzinken in de mantel. Hun bewegingen worden voornamelijk veroorzaakt doordat ze door oceanische platen worden geduwd of getrokken.

Deze vraag kon je vinden in KIJK 3/2026.

Ook een vraag voor de rubriek ‘KIJK Antwoordt’? Mail hem naar info@kijkmagazine.nl. En in onze special geven we antwoord op 172 bijzondere, verrassende en boeiende vragen! Bestel hem hier!