Stieren, schapen, geiten, antilopen, neushoorns: de hoorns van deze zoogdieren hebben we wel vaker gezien. Maar er zijn nog veel meer beesten met hoornachtige structuren op hun kop. Een selectie van zes.
Groene gladiatoren
Vanwege hun felgroene kleur en opvallende hoorns zijn mannelijke Oost-Afrikaanse driehoornkameleons vaak het slachtoffer van illegale handel. Van nature komt de soort voor in de hooglanden van Kenia en Tanzania, maar hij heeft zich ook gevestigd op Hawaï nadat in 1972 tientallen exemplaren ontsnapten uit de tuin van de eigenaar van een dierenwinkel. De mannetjes gebruiken hun hoorns om rivalen die op hun stekkie uit zijn uit de boom te duwen. Vrouwtjes missen de uitsteeksels, maar hebben wel een andere bijzondere eigenschap: ze zijn ovovivipaar. In tegenstelling tot de meeste reptielen komen de eitjes in hun lichaam uit, waarna de jongen als kleine, maar volledig gevormde kameleons ter wereld komen.
Glansrol
Dit beestje ziet eruit alsof het door een regenboog is gevlogen. Phaneaus vindex-kevers zijn alleen niet op zoek naar een pot met goud, maar naar mest. Die rollen ze naar hun holen, zodat vrouwtjes er eieren in kunnen leggen. Eenmaal uit het ei gekropen doen de larven zich tegoed aan de drollen. De heren gebruiken hun ‘hoorn’, bestaande uit de stof chitine, voor het uitgraven van de holen – en om concurrenten te lijf te gaan. Bij sommige kevers, de dominante mannetjes, meet dit uitsteeksel 5 millimeter, terwijl dat van ondergeschikte mannetjes 1 millimeter is. Tja, grootte doet er dus toch toe.
Schijnvertoning
Op de basisschool heb je misschien ooit een kikker gevouwen van papier. Met zijn scherpe hoeken doet de Aziatische hoornkikker ons hieraan denken. Maar door zijn kleuren en huidplooien heeft deze amfibie – die leeft in de regenwouden van Zuid-Azië – natuurlijk het meeste weg van een blad. Een knap staaltje camouflage. Boven zijn ogen lijkt de kikker hoorntjes te hebben. Die bestaan alleen niet uit bot (zoals bij koeien) of keratine (zoals bij neushoorns), maar uit huid. Een aparte functie hebben deze uitsteeksels niet; ze dragen enkel bij aan het camouflerende uiterlijk van het beestje.
Lees ook:
- Wildlife Photographer of the Year: vijftien van de beste inzendingen
- Deze fotowedstrijd stond in het teken van dood en verderf
Antenne
In het Nederlands duiden we deze vogel aan met anioema; in het Engels met horned screamer. Bij die laatste naam verwacht je een imposant dier. En ja, met zijn 90 centimeter is de vogel flink, maar zijn keratine-hoorn doet ietwat sneu aan. Dit uitsteeksel zit losjes aan de schedel vast en groeit continu – al breekt de punt geregeld af. Biologen steggelen nog over de functie ervan. Mogelijk speelt het een rol bij het aantrekken van een partner of het sneller herkennen van soortgenoten. Of, zoals een blogger oppert: misschien hebben de vogels door hun hoorn betere wifi-ontvangst.
Afweergeschut
Voordat hij verandert in een prachtige vlinder – uit de familie van de nachtpauwogen – ziet Citheronia regalis er vrij bizar uit. Op deze foto zie je een wat oudere rups, te herkennen aan de felgroene huid en de grote, oranje uitsteeksels op de kop. De hoorntjes bestaan uit cuticula, een harde huidlaag, en hebben als functie het afschrikken van roofdieren. Als die toch in de buurt durven te komen, beginnen de beestjes te trillen en maken ze een zoemend geluid. Nu ja, beestjes… Ze kunnen een lengte van 15 centimeter bereiken, waarmee ze behoren tot de grootste rupsen ter wereld.
Zandduivel
Groot is ie niet, met een lengte van 30 tot 50 centimeter, maar giftig is ie wel: de hoornadder, ook wel de gehoornde woestijnadder. Een beet van deze slang veroorzaakt een lelijke zwelling en misselijkheid. Al loop je hier in de lage landen geen risico op: de hoornadder leeft in de Sahara, op het Arabische Schiereiland en in de Levant (waartoe Israël en de Sinaï behoren). Je kunt de soort makkelijk herkennen aan de hoorntjes boven zijn ogen, die bestaan uit vergroeide schubben. Tenminste, als je hem eenmaal ziet. De slang valt door zijn schutkleur nauwelijks op in het zand.
Dit beeldverhaal verscheen eerder al in KIJK editie 9 van 2025.