Het is een van ’s werelds meest spectaculaire natuurlijke fenomenen: lavastromen die alles op hun pad vernietigen. Maar eenmaal uitgehard is die lava prima bouwmateriaal. Graniet, basalt en puimsteen waren allemaal ooit kokendheet magma uit het binnenste van de aarde. Een architectenbureau uit de IJslandse hoofdstad Reykjavik wil dat nu grootschalig gaan toepassen door de lava actief te manipuleren.

Als er één plek op aarde is waar de bewoners verstand hebben van lava, is het IJsland wel. Het eiland ligt op de breuklijn van twee tektonische platen en fungeert als een natuurlijk ventiel voor een enorme magmakamer onder het aardoppervlak. Niet gek dat IJsland 32 actieve vulkanen heeft.

Het was een eruptie in 2014 die architect Arnhildur Pálmadóttir aan het denken zette. Samen met haar zoon Arnar Skarphéðinsson runt ze een architectenbureau in Reykjavik: s.ap arkitektar. “We zagen de enorme hoeveelheid lava die over het landschap stroomde en dachten: zou dit niet een waardevol bouwmateriaal kunnen zijn?”

Bouwen met uitgehard lava als basalt, graniet en puimsteen gebeurt natuurlijk al langere tijd. De Inca’s bouwden er hun Andes­tempels mee, maar het werd ook gebruikt voor de bekleding van de Afsluitdijk. S.ap arkitektar wil echter al met de lava aan de slag gaan voordat het is uitgehard. Het manipuleren van vloeibaar lava is iets dat nog niet eerder is geprobeerd. Pálmadóttir en Skarphéðinsson noemen hun plannen dan ook ‘speculatieve wetenschap’.

Maar de twee architecten zagen wel direct tal van toepassingen van deze techniek, die ze lavaforming noemen. Stel dat je weet wanneer een vulkaan uitbarst, dan kun je sleuven graven die vollopen met vloeibare lava. Eenmaal uitgehard vormen die de fundering van bouwwerken voor een complete stad. De lava kan ook naar meerdere kleine modules worden geleid om er bouwstenen mee te maken. Hier heeft het bureau ook al mee geëxperimenteerd.

Lees ook:

• Vulkaanuitbarstingen zijn te voorspellen met glasvezelkabels
• Kan magma opraken?

Terughoudend

De praktische problemen van lavaforming liggen voor de hand. Een grondstof die meer dan 1000 graden Celsius heet kan zijn en giftige dampen uitstoot? Waarom zou je zoveel moeite doen voor bouwmateriaal dat in andere vormen (steen, beton) al duizenden jaren goedkoop gewonnen, gebakken of gegoten wordt?

Om met dat laatste te beginnen: de bouwwereld is verantwoordelijk voor zo’n 35 tot 40 procent van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen. Er komt veel energie kijken bij het maken van beton en staal, en al dat materiaal moet vervoerd worden over vaak grote afstanden. Een grondstof die zich ter plekke vormt zou een enorme reductie van CO₂-uitstoot opleveren.

Toch werd aanvankelijk in IJsland terughoudend gereageerd op de ambitieuze plannen van s.ap arkitektar. Dat veranderde toen het eiland in 2021 werd getroffen door een nieuwe eruptie, ditmaal op het schiereiland Reykjanes. “Deze uitbarsting vond vlak bij een woongebied plaats, en de lokale gemeenschap besloot de fameuze spa The Blue Lagoon en het nabijgelegen dorp Grindavik actief te beschermen”, vertelt Pálmadóttir. “De overheid bouwde lavawallen en begon geulen te graven, vergelijkbaar met onze plannen. Dat was misschien wel de mentale doorbraak voor de natie om te begrijpen dat ons project toch niet zo sciencefictionachtig was.”

Dit is het begin van het artikel over bouwen met lava. In het hele verhaal in KIJK editie 10 van 2026 lees je hoe realistisch de IJslandse plannen zijn.

Bestel KIJK editie 10 van 2026 in onze webshop, met gratis verzending binnen Nederland.

Tekst: Mark van den Tempel