Mensen gebruiken al veel langer drugs dan gedacht. Dat laten 25.000 jaar oude skeletresten van een jager-verzamelaar zien.

Archeologen hebben ontdekt dat mensen al veel langer psychoactieve drugs gebruiken dan gedacht. Het gaat om zogeheten betelnoten, een drug die in het Westen niet erg bekend is, maar vooral in Zuidoost-Azië en delen van Oceanië nog altijd populair is. Wetenschappers wisten dat het gebruik ervan al minstens 3500 jaar teruggaat, maar een nieuwe studie in het vakblad Science Advances suggereert dat mensen het mogelijk zelfs al 25.000 jaar gebruiken.

Lees ook:

• Gemummificeerde hersenen laten zien dat Europeanen al veel langer cocaïne gebruiken dan gedacht
• Hoe een onbedoelde trip leidde tot de ontdekking van lsd

Populaire drug

Ongeveer één op de tien mensen op aarde kauwt wel eens op betelnoten. Daarmee zijn deze noten een van de meest gebruikte psychoactieve middelen op aarde; alleen cafeïne, alcohol en nicotine worden meer gebruikt.

Tegenwoordig wikkelen mensen een stukje betelnoot samen met gebluste kalk en eventueel andere ingrediënten, zoals specerijen of tabak, in een betelblad. Vervolgens kauwen ze langdurig op het pakketje. Daardoor komt de stimulerende stof arecoline vrij, wat dankzij de gebluste kalk goed wordt opgenomen in het bloed. Het kauwen op betelnoten is verslavend en gaat gepaard met serieuze gezondheidsrisico’s, waaronder mondkanker.

Zuigen op betelnoten

Archeologen hebben nu de skeletresten van twee jagers-verzamelaars gevonden op het Indonesische eiland Sulawesi. De resten van de ene persoon zijn 6300 tot 7600 jaar oud, die van de andere zijn zelfs 16.000 tot 25.000 jaar oud. In de tanden van beide jagers-verzamelaars zitten diepe, afgeronde groeven. Volgens de onderzoekers is deze slijtage ontstaan doordat ze regelmatig zogen op hele betelnoten.

Wetenschappers dachten dat arecoline, de psychoactieve stof in betelnoten, pas voldoende vrijkwam als je op de noten kauwde. Maar experimenten met onder andere kunstmatig speeksel laten nu zien dat het zuigen op hele betelnoten wel degelijk genoeg arecoline vrijmaakt om psychoactieve effecten te veroorzaken, hoewel die milder zijn dan bij het kauwen op de moderne betelnootpakketjes.

Gebitsproblemen

Jagers-verzamelaars op Sulawesi hadden over het algemeen een slecht gebit. Omdat arecoline een pijnstillende werking heeft, vermoeden de onderzoekers dat het zuigen op betelnoten onder andere werd gebruikt om tandpijn te verlichten.

Maar het zuigen op de harde ‘noten’ (het zijn eigenlijk zaden) zorgde na verloop van tijd ervoor dat de tanden juist nog meer beschadigd raakten. Bij een van de twee opgegraven jagers-verzamelaars kwam zelfs het binnenste van de tand bloot te liggen, wat extreem pijnlijk moet zijn geweest, het eten bemoeilijkte en chronische tandinfecties veroorzaakte.

Hoewel het zuigen op betelnoten mogelijk een middel tegen kiespijn was, leidde het na jarenlang aanhoudend gebruik juist tot veel ernstiger gebitsproblemen, waardoor mensen nog vaker op de noten gingen zuigen.

Oudste drugsgebruikers?

Veel wetenschappers gingen ervan uit dat het gebruik van psychoactieve drugs begon met de opkomst van de landbouw. Toen werden er bijvoorbeeld voor het eerst alcoholische dranken gebrouwen; de oudst bekende drank is 13.000 jaar oud gerstbier uit het huidige Israël. Maar volgens de archeologen laat het huidige onderzoek zien dat drugsgebruik waarschijnlijk al veel ouder is.

Bronnen: Science Advances, Griffith University via EurekAlert!