Iedereen weet dat een geiser om de zoveel tijd water omhoog spuit. Maar waarom doen ze dat?

Bij het woord ‘geiser’ denken de meeste mensen aan een gat in de grond waar water met kracht uit omhoog spuit. En daar hebben ze geen ongelijk in: ons woord ‘geiser’ komt van de beroemde heetwaterbron Geysir op IJsland, en die dankt zijn naam aan gjósa, het IJslandse woord voor ‘spuiten’ of ‘uitbarsten’. Hoewel alle geisers op aarde ontstaan door vulkanische activiteit, zijn er verschillende natuurlijke processen die vergelijkbare uitbarstingen veroorzaken.

Lees ook:

• Komen zinkgaten tegenwoordig vaker voor? En moet Nederland ook op zijn hoede zijn?
• Kan magma opraken?

Aan de kook gebracht

De bekendste geisers, zoals die op IJsland, komen dan ook voor in vulkanische gebieden. IJsland ligt boven een mantelpluim, waar magma (heet, vloeibaar gesteente) dicht onder het oppervlak zit. Grondwater dat via scheuren of poreus gesteente naar beneden sijpelt, komt in contact met dat gesteente en wordt aan de kook gebracht. Dat verandert een deel van het water in stoom, dat veel meer ruimte inneemt dan dezelfde hoeveelheid vloeibaar water. De enorme druk die hierdoor ontstaat, duwt het mengsel van water en stoom naar het oppervlak. Na een uitbarsting sijpelt er weer water naar beneden en zo gaat de cyclus door.

Koudwatergeisers

Naast (warmwater)geisers bestaan er ook koudwatergeisers. Deze werken niet met stoom, maar worden aangedreven door gassen, zoals koolstofdioxide, die in het grondwater zijn opgelost. Wanneer de ondergrondse druk lokaal afneemt, bijvoorbeeld bij een scheur of door temperatuurverschillen, kunnen er gasbellen vrijkomen. Dan wordt plots de druk in het systeem groter en dat kan leiden tot een uitbarsting; het is vergelijkbaar met het openen van een geschud flesje frisdrank.

Blaasgaten

Tot slot zijn er blaasgaten. Die lijken op geisers maar functioneren op een andere manier. Ze staan in verbinding met een grottensysteem aan de kust waar fluctuaties in de luchtdruk ontstaan, bijvoorbeeld door temperatuurveranderingen of golfslag van de zee. Deze drukverschillen kunnen lucht, met of zonder water, krachtig naar buiten spuiten of zelfs naar binnen zuigen.

Deze vraag kon je vinden in KIJK 10/2025.

Ook een vraag voor de rubriek ‘KIJK Antwoordt’? Mail hem naar info@kijkmagazine.nl. En in onze special geven we antwoord op 172 bijzondere, verrassende en boeiende vragen! Bestel hem hier! Of eenvoudig via de knop hieronder.

Tekst: Dennis Voeten

Beeld: Mint Images/Getty Images