Het is iedereen weleens overkomen. Tijdens het koken let je even niet op je aardappelen of pasta en plotseling stroomt het kookwater over de rand van de pan. Waarom gebeurt dat toch?

Om een pan te laten overkoken, heb je drie natuurkundige ingrediënten nodig: druk, warmte en oppervlaktespanning (de mate waarin moleculen aan het oppervlak van een vloeistof aan elkaar trekken). Dat laatste gaat voornamelijk een rol spelen bij het koken van etenswaren zoals aardappelen, pasta en rijst, die daarbij veel zetmeel afgeven. Dat zetmeel geeft de bubbels in het water een hogere oppervlaktespanning, wat betekent dat ze minder snel kapot gaan. Stuur je daarbij veel warmte een gesloten pan in, dan zal een deel van het water verdampen tot stoom en neemt de druk in de pan toe. Daardoor gaan de bellen uitzetten, waardoor de stevige schuimlaag naar boven stijgt en uiteindelijk over de rand kan kruipen.

Haal je de deksel van de pan, dan kan de stoom weer ontsnappen. Het water koelt iets af en de opgebouwde druk valt weg. Door die abrupte verandering krimpen de schuimbellen, waarbij ze kunnen knappen, en zakt de borrelende laag in. Je kunt dus beter de deksel schuin op de pan leggen voor een opening waardoor de stoom kan ontsnappen. Een houten lepel over de pan leggen helpt ook. Het koele hout, dat warmte slecht geleidt, zorgt er namelijk voor dat de stoom in de bubbels afkoelt en condenseert, waardoor deze knappen of inzakken. Zo voorkom je dat de keuken verandert in een knoeiboel.

Lees ook:

• Deze pan bespaart 50 procent gas, vermindert kooktijden en verbetert de smaak
• Waarom moet je vlees aanbraden?

Deze vraag kon je vinden in KIJK 3/2026.

Ook een vraag voor de rubriek ‘KIJK Antwoordt’? Mail hem naar info@kijkmagazine.nl. En in onze special geven we antwoord op 172 bijzondere, verrassende en boeiende vragen! Bestel hem hier! 

Beeld: Uji Sakai/Getty Images