Deze mieren in Arizona laten zich schoonmaken door kleinere mieren. Opvallend, want normaal leiden ontmoetingen tussen verschillende miersoorten tot gewelddadige ruzies.

Op een vroege lenteochtend besloot entomoloog Mark Moffett zijn koffie buiten te drinken. Hij was toen op bezoek bij een onderzoeksstation in het Chiricahuagebergte in de Amerikaanse staat Arizona. Terwijl hij genoot van zijn koffie, zag hij rode maaimieren (Pogonomyrmex barbatus) uit hun nest komen om zaden te verzamelen. Het viel hem op dat enkele mieren stilstonden. Vreemd: werksters zijn normaliter bijna altijd in beweging. Toen hij met zijn camera inzoomde, zag hij dat er kleinere mieren (van een nog onbeschreven soort binnen het geslacht Dorymyrmex) over de stilstaande maaimieren liepen.

Dat is merkwaardig, want mieren zijn erg agressief naar andere mieren toe. Een confrontatie leidt regelmatig tot dodelijk geweld. Soms raken kolonies zelfs in heuse oorlogen verwikkeld. Moffett dacht dan ook eerst dat hij naar agressief gedrag keek. Maar dat was niet wat hier gebeurde. Toen hij de insecten wat langer observeerde, ontdekte hij dat de kleine mieren het lichaam van de grotere soort likten, en de maaimieren stonden dat volledig toe. Ze leken de kleinere mieren er zelfs speciaal voor op te zoeken.

Moffett heeft de mieren een paar dagen bestudeerd en zag hoe minstens negentig rode maaimieren werden verzorgd door de kleinere soort. Hij beschreef het vreemde gedrag in het vakblad Ecology & Evolution.

Lees ook:

• Deze plant ‘verhuurt’ kamers aan vijandige mieren, maar bewaart toch de rust
• Mieren zetten CO2 om in een stenen pantser – wat kunnen wij daarvan leren?

Reinigingsstations

De unieke interactie verloopt als volgt. Een rode maaimier loopt richting de opening van een nest van de kleinere mieren. Daar staat ze stil, met haar kaken open. Meestal verschijnt er binnen een minuut een kleine mier die op de maaimier klimt en haar lichaam inspecteert. Vervolgens gebruikt ze haar tongachtige monddelen om het grotere insect te likken, ook tussen de kaken. De maaimier staat dit gewillig toe en bijt niet. Als de maaimier er klaar mee is, schudt ze de kleinere mier van zich af – soms zo krachtig dat ze zelf op haar rug belandt. De interactie duurt van slechts 15 seconden tot meer dan 5 minuten. Soms kruipen er wel vijf mieren tegelijk op een maaimier.

Moffett had nog nooit bij een andere mier- of insectensoort dergelijk gedrag gezien of ervan gehoord. De meest vergelijkbare situatie doet zich voor in de oceaan, waar grote zeevissen specifieke ‘reinigingsstations’ opzoeken waar kleinere vissen en garnalen dode huidcellen en parasieten opeten. Net als de kleine mieren eten sommige van deze reinigingsvissen zelfs tussen de kaken.

Waarom?

Dat beide miersoorten de interactie toestaan, zonder agressief te worden, suggereert dat ze er allebei van profiteren. Maar Moffett weet nog niet precies welk voordeel ze er uithalen. Mogelijk eten de schoonmaakmieren minuscule, calorierijke deeltjes die ze van de maaimieren afschrapen, misschien de schilfers die loskomen van de zaden die de grotere mieren eten.

Het is bekend dat maaimieren elkaar verzorgen om parasieten en vuil te verwijderen. Moffett vermoedt dat de kleinere mieren delen van het lichaam kunnen reinigen die de grotere mieren zelf niet kunnen bereiken. Mogelijk kunnen daarmee infecties worden voorkomen.

Bronnen: Ecology & Evolution, Smithsonian