Biologen van Harvard University (VS) ontdekten iets nieuws over de hectocotylus – de arm waarmee mannelijke octopussen spermapakketjes overbrengen naar de vrouwtjes. Ze kunnen er ook mee waarnemen.
De hectocotylus blijkt nog bijzonderder te zijn dan biologen al dachten. Het is allang bekend dat octopussen deze ‘arm’ gebruiken om mee te paren, maar ze wisten nog niet dat het ook een zintuigelijk orgaan was. Ze kunnen ermee zoeken en voelen, en hij blijft reageren op vrouwelijke sekshormonen, ook als hij niet meer vastzit aan het lichaam. Dat ontdekten onderzoekers van Harvard University (VS).
Lees ook:
Zuignappen zijn gevoelig
Maar weinig mensen hebben zoveel onderzoek gedaan naar het zintuigstelsel van de octopus als moleculair bioloog Nicholas Bellono van Harvard University. Een aantal jaar geleden ontdekte hij dat de acht armen van octopussen ontzettend gevoelig zijn: een enkele zuignap bevat al zo’n 10.000 zintuigelijke cellen. Daar bevoelen ze de zeebodem mee en kunnen ze ‘proeven’ of ze een maaltje hebben gevonden dat hen bevalt. Zo ja, dan verdwijnt het in hun mond.
Mannetjes hebben zeven ‘normale’ armen en één hectocotylus, die ze gebruiken voor de voortplanting. Tijdens de paring kronkelt deze arm naar de mantel van het vrouwtje, vindt haar eileider, en deponeert daar een zaadpakketje.
Pablo Villar, die in het laboratorium van Bellono werkt, zag tot zijn verbazing dat deze hectocotylus onder de sensoren zat, net als de andere armen. “Dat was opvallend, want de mannetjes gebruiken hun hectocotylus over het algemeen niet om te verkennen of eten mee te vinden”, zegt Villar. “Ze houden hem dicht en opgekruld tegen hun lichaam aan, en gebruiken hem niet om de zeebodem mee te bevoelen.”
Octopussen paren zonder volledig contact
De onderzoekers besloten om de dieren te laten demonstreren hoe ze hun armen gebruiken. Daarvoor plaatsten ze mannelijke en vrouwelijke octopussen van de soort Octopus bimaculoides aan weerszijden van een zwarte scheidingswand in een zoutwateraquarium. In de wand zaten gaten die net groot genoeg waren voor de armen.
Zelfs zonder elkaar te kunnen zien, wisten de mannetjes het vrouwtje aan de andere kant van de scheidingswand te bereiken en de hectocotylus in te brengen. De vrouwtjes hadden de mogelijkheid om zich te verstoppen in een hoek waar de mannetjes niet bij konden komen, maar ze lieten de aanraking vaak toe.
“Zowel de mannetjes als de vrouwtjes pauzeerden al hun bewegingen, soms langer dan een uur, om de spermaoverdracht te voltooien”, aldus de onderzoekers. Dat ze door de scheidingswand heen met elkaar paarden, was voor Villar het bewijs dat octopussen elkaar herkennen via chemische waarneming.
Vrouwtjes scheiden progesteron uit
Toen de onderzoekers twee mannetjes bij elkaar zetten, probeerden de octopussen niet met elkaar te paren. Dat was een teken voor de onderzoekers dat de vrouwtjes een soort sekssignaal moeten uitscheiden. Daarop analyseerden ze een beetje weefsel van het vrouwelijke geslachtsorgaan en vonden daar de uitgangsstof (voorloper) van het vrouwelijke hormoon progesteron.
Om te controleren of dit stofje effect had op de mannetjes, voerden ze twee experimenten uit. In de eerste amputeerden ze een hectocotylus en stelden ze hem bloot aan progesteron. Die begon daarop flink te bewegen.
In het tweede experiment plaatsten ze mannetjes en vrouwtjes wederom aan weerszijden van de scheidingswand, maar haalden ze vlak voor de paring het vrouwtje uit de tank en vervingen ze haar met een buisje dat was ingesmeerd met progesteron. De mannetjes porden wel in de progesteronbuisjes, maar waren niet geïnteresseerd in de buisjes die waren ingesmeerd met andere chemicaliën.
Solitaire dieren
Octopussen zijn solitaire dieren en komen elkaar in het wild maar weinig tegen. Maar door dit onderzoek weten we wel beter wat er precies gebeurt als ze elkaar vinden.
Bronnen: Science, Harvard University via EurekAlert!
Beeld: Aflotats/Getty Images