Bevroren bacteriën in 5000 jaar oud ijs blijken resistent tegen moderne antibiotica. Dat kan gevaarlijk zijn, maar biedt vooral ook kansen.
Wetenschappers hebben in de Roemeense Scărișoara-ijsgrot een 25 meter lange ijskolom opgeboord. Onderaan de kolom was het ijs 13.000 jaar oud. De onderzoekers hebben gekeken welke microben in het ijs bevroren zaten. Zo ontdekten ze onder andere een 5000 jaar oude bacterie die resistent bleek tegen een aantal moderne antibiotica. Dat is niet per se slecht nieuws, schrijven de onderzoekers in het vakblad Frontiers in Microbiology.
Lees ook:
- Wetenschappers ontdekken per toeval een zeer krachtig antibioticum
- Antibiotica met een ‘aan-knop’: deze penicilline verkleint de kans op resistente bacteriën
Resistent
De bacterie in kwestie is Psychrobacter SC65A.3 genoemd. Het is een specifieke stam van het Psychrobacter-geslacht, bacteriën die zich hebben aangepast aan het leven in koude omgevingen. Sommige soorten kunnen bij mensen infecties veroorzaken.
De onderzoekers hebben gekeken hoe deze oude bacteriestam reageert op 28 antibiotica die tegenwoordig worden gebruikt om bacteriële infecties te behandelen. Psychrobacter SC65A.3 bleek tegen tien daarvan resistent te zijn.
Superbacteriën
Dat klinkt misschien verwarrend: hoe kan een 5000 jaar oude bacteriestam al resistent zijn tegen moderne antibiotica? Maar dat is eigenlijk niet zo vreemd. Het grootste deel van ons antibioticumarsenaal hebben wetenschappers namelijk ‘gejat’ van micro-organismen. Microben scheiden deze stoffen uit om hun concurrenten op afstand te houden. Ze kunnen dus al enorm oud zijn. Sommige microben hebben daarom al lang geleden enigszins resistentie ontwikkeld tegen deze stoffen.
Antibioticaresistentie ontstaat tegenwoordig dan ook niet per se omdat bacteriën plotseling nieuwe genen ontwikkelen, maar doordat veelvuldig antibioticagebruik een omgeving creëert waarin alleen de meest resistente bacteriestammen overleven. Hierdoor ontstaan soms ‘superbacteriën’ die enorm resistent zijn tegen meerdere antibiotica, waardoor infecties nauwelijks of niet te behandelen zijn. Wetenschappers zijn daarom altijd op zoek naar nieuwe antimicrobiële stoffen, waar stammen nog niet of in ieder geval minder resistent tegen zijn.
Klimaatverandering
Het is overigens geen verrassing dat juist Psychrobacter SC65A.3 resistentie blijkt te hebben. Microben die in extreme omgevingen leven (zoals ijsgrotten), moeten vaak concurreren om het schaarse voedsel of de beste plekken. Ze moeten zich daarom kunnen verdedigen tegen de giftige stoffen van andere microben. Daardoor kunnen ze soms ook al bescherming hebben tegen moderne antibiotica.
Als gletsjers en ander oud ijs door klimaatverandering smelt, kunnen dit soort bevroren bacteriën weer vrijkomen. Sommige zouden misschien moeilijk behandelbare infecties kunnen veroorzaken. Ze zouden zelfs hun resistentiegenen kunnen doorgeven aan andere bacteriën, een proces dat horizontale genoverdracht heet.
Nieuwe antibiotica
Maar het bestuderen van dit soort bacteriën kan ook juist veel voordelen opleveren. Ze hebben namelijk niet alleen resistentie ontwikkeld, maar ook antimicrobiële stoffen om de concurrentie uit te schakelen. Ze produceren dus mogelijk nieuwe antibiotica die we zouden kunnen gebruiken om superbacteriën te bestrijden.
In het DNA van Psychrobacter SC65A.3 ontdekten de onderzoekers tijdens een eerste analyse al zeshonderd genen waarvan ze de functie nog niet weten. Ze ontdekten ook dat de stam minstens elf genen bezit die stoffen maken die mogelijk andere bacteriën, schimmels en virussen kunnen doden of hun groei kunnen stoppen.
Bronnen: Frontiers in Microbiology, Frontiers