26 januari 2026 15:00
Onderzoekers van de University of Kansas (VS) hebben iets opvallends ontdekt: nu schepen in de Golf van Bengalen brandstof met minder zwavel gebruiken, bliksemt het minder vaak.
Tot 2020 bliksemde het buitengewoon vaak in de Golf van Bengalen in de Indische Oceaan. De vele oceaanschepen op deze vaarroute maakten tot dat jaar gebruik van brandstof met een relatief grote hoeveelheid zwavel erin. Maar dankzij een nieuwe regel van de Internationale Maritieme Organisatie, daalde het zwavelgehalte met maar liefst zeventig procent. En toen gebeurde er iets opvallends: de bliksemfrequentie nam significant af. Hoe zit dat?
Lees ook:
Volgens hoofdauteur Qinjian Jin van de University of Kansas zijn er twee redenen aan te wijzen voor de vele bliksem in de Golf van Bengalen. “Allereerst is de scheepsactiviteit in de baai zo groot, dat er veel sulfaataerosolen worden uitgestoten, meer dan in andere oceaanregio’s.” Die zwavel-dragende gassen zorgen ervoor dat wolken zich anders vormen, en wel op zo’n manier het vaker bliksemt.
Jin legt de connectie tussen zwavel en bliksem als volgt uit: “Als de sulfaatdeeltjes in de atmosfeer toenemen, worden de wolkendruppels kleiner. Dat maakt het moeilijker voor neerslag om te ontstaan. Wolken kunnen zo langer in de atmosfeer blijven, en door hun langere levensduur hebben ze een grotere kans om zich te ontwikkelen tot hoge wolken, en uiteindelijk ijswolken. Als er meer ijswolken zijn, is de kans op bliksem groter.”
De tweede reden dat het in de Golf van Bengalen vaker bliksemt, aldus Jin, is dat het een gebied is met veel convectie – een warmtestroming die wordt veroorzaakt door warmteverschillen in de atmosfeer. “Dat is nodig voor het ontstaan van bliksem”, vertelt Jin. Deze twee dingen samen vormen de perfecte omstandigheden voor een onweersstorm.
Om het effect van de aerosolen beter te bepalen, keken de onderzoekers naar de zogenaamde bliksemdichtheid: hoe vaak sloeg de bliksem per vierkante kilometer in? Nadat de limiet op zwavelhoudende brandstof in 2020 werd ingesteld, was de dichtheid 36 procent lager dan ervoor. Volgens de onderzoekers draagt de uitstoot van schepen voor minstens 17 procent bij aan het ontstaan van bliksem.
Ook op andere drukke vaarroutes nam de bliksemfrequentie af, zoals in de Zuid-Chinese Zee en een klein deel van de Rode Zee, maar in de Rode Zee was de afname het zwakst.
De bliksemdata komt van het World Wide Lightning Location Network (WWLLN), dat begin 2000 begon met het verzamelen van data. “Ze leveren wereldwijde bliksemgegevens op met een zeer hoge resolutie. Daardoor konden we de afname in deze regio’s waarnemen”, vertelt Jin.
Hoewel de nieuwe regels in 2020 werden ingesteld om luchtvervuiling tegen te gaan, is de afname van bliksem een positief neveneffect. Bliksem is immers gevaarlijk voor zowel de zeelui als de apparatuur.
Toch kleeft er ook een klein nadeel aan het verwijderen van aerosolen uit de lucht: de aarde wordt er warmer van. Hoewel luchtvervuiling op meerdere manieren problematisch is, weerkaatsen zwaveldeeltjes ultraviolette straling, wat een verkoelend effect heeft.
“Nu er minder zwavel wordt uitgestoten door schepen, zien we donkerdere wolken boven de Noord-Atlantische Oceaan en de Grote Oceaan verschijnen”, vertelt Jin. “Omdat wolken donkerder worden, absorberen ze meer zonlicht. Uit eerdere studies die we gedaan hebben, blijkt dat de afname in scheepsaerosolen weleens de reden kan zijn dat het wereldwijde hitterecord in 2023 en 2024 verbroken werd.”
Bronnen: Climate and Atmospheric Science, EurekAlert!
Beeld: Venti Views/Unsplash
Duik in de wereld van wetenschap, technologie en ruimtevaart met KIJK! Ontdek de meest fascinerende achtergronden, baanbrekende ontwikkelingen en de spannendste verhalen uit de ruimte.
Wil jij niets missen én profiteren van een scherpe aanbieding? Word nu lid van KIJK en lees meer voor minder!
