21 januari 2026 12:00
Groenlandse haaien kunnen stokoud worden. Toch blijven hun ogen gewoon prima functioneren. Hoe kan dat?
Naarmate we ouder worden, takelt ons zicht langzaam af. We hebben niet alleen een leesbril nodig, maar veel mensen krijgen ook te maken met oogaandoeningen, zoals staar en maculadegeneratie (het afsterven van cellen in het netvlies). Anders is dat bij de Groenlandse haai. Wetenschappers ontdekten dat de ogen van deze haaien wel gezond blijven, en dat terwijl de dieren zo’n 400 jaar oud kunnen worden. Ze schreven erover in het vakblad Nature Communications.
Lees ook:
Met een lengte van ruim 6 meter en een gewicht van 1000 kilo is de Groenlandse haai een van de grootste haaiensoorten. Snel is hij daarentegen niet: met nog geen 3 kilometer per uur glijdt de vis langzaam door het diepe, donkere en ijskoude water van de Noordelijke Atlantische Oceaan. Het komt dan ook waarschijnlijk niet als een verrassing dat de haai geen actieve jager is, maar een aaseter.
Zijn leeftijd is daarentegen wel verrassend. De Groenlandse haai is namelijk pas na 150 jaar geslachtsrijp en kan zo’n vierhonderd jaar oud worden. Dat maakt hem het langstlevende gewervelde dier ter wereld.
De Groenlandse haai leeft op grote dieptes waar bijna geen licht is. Wetenschappers vermoedden daarom dat het dier zo goed als blind is. Het is namelijk bekend dat veel dieren die in het donker leven, zoals in de diepzee of grotten, hun zicht verliezen, zodat ze hun energie in andere, nuttigere zaken kunnen steken. Bovendien zitten er vaak parasieten op het hoornvlies van de oogballen van de haai en die blokkeren waarschijnlijk veel licht, waardoor dat niet het netvlies bereikt.
Maar het vermoeden blijkt niet te kloppen. Onderzoekers zagen onlangs op videobeelden dat de Groenlandse haai zijn ogen richting het kleine beetje licht beweegt. Hun zicht werkt dus wel. De onderzoekers besloten de ogen, die ongeveer zo groot zijn als een honkbal, daarom eens onder de loep te nemen.
Daaruit bleek dat de ogen gewoon alle cellen hadden die nodig zijn om te kunnen zien. Ze bleken zelfs aanpassingen te hebben voor een leven in de diepzee. Zo hadden ze extra veel staafjes, lichtgevoelige cellen die nodig zijn om te kunnen zien in het donker. De onderzoekers zagen daarnaast dat de parasieten niet verhinderden dat licht het netvlies bereikte.
Opvallend genoeg vertoonden de bestudeerde netvliezen geen tekenen van veroudering, terwijl ze van haaien kwamen die al meer dan een eeuw oud waren. Hoe kan dat? De onderzoekers denken al een deel van het antwoord gevonden te hebben. In de ogen bleken genen die betrokken zijn bij het herstellen van DNA-schade extra actief te zijn. Dat zou ervoor kunnen zorgen dat het netvlies van de Groenlandse haai gedurende zijn enorm lange leven goed blijft functioneren.
Door uitgebreider te bestuderen hoe de haaien hun ogen gezond houden, hopen de onderzoekers nieuwe manieren te vinden om problemen met onze eigen ogen te voorkomen.
Bronnen: Nature Communications, Phys.org, Nautilus
Beeld: dottedhippo/iStock/Getty Images
Duik in de wereld van wetenschap, technologie en ruimtevaart met KIJK! Ontdek de meest fascinerende achtergronden, baanbrekende ontwikkelingen en de spannendste verhalen uit de ruimte.
Wil jij niets missen én profiteren van een scherpe aanbieding? Word nu lid van KIJK en lees meer voor minder!
