Het noordpoolgebied staat volop in de belangstelling sinds Donald Trump zijn oog op Groenland liet vallen. Ruim een eeuw geleden trok de regio óók veel media-aandacht, alleen wel om een andere reden: er was een strijd gaande om als eerste de geografische noordpool te bereiken. Leugens en moddersmijterij werden daarbij niet geschuwd.

“Robert Peary ontdekt de noordpool na acht pogingen in 23 jaar.” The New York Times pakte op 7 september 1909 groot uit met het nieuws dat de Amerikaan Robert Peary de noordpool had bereikt. Eindelijk was er een eind gekomen aan eeuwen van onzekerheid over een van de laatste witte vlekken op de wereldkaart. Eindelijk had iemand op de plek gestaan waar je geen stap meer naar het noorden kunt zetten en waar de wind altijd uit het zuiden waait.

Alleen: slechts één week daarvoor had The New York Herald een soortgelijk bericht gepubliceerd. Daarin stond niet Peary, maar zijn landgenoot Frederick Cook op de ‘top van de wereld’. En wel een jaar eerder, in 1908. Het had Cook vervolgens een jaar gekost om terug te keren naar de bewoonde wereld, vandaar dat dit nieuws pas in 1909 de krantenpagina’s haalde. Hoe dan ook: twee mannen claimden de noordpool. Wie sprak de waarheid?

Lees ook:

• Landen bereiden zich voor op de Slag om de Noordpool
• Nederlandse start-up wil extra poolijs maken in strijd tegen klimaatverandering

Peary en Cook waren niet de eersten

Peary en Cook waren niet de eerste ontdekkingsreizigers die de noordpool probeerden te bereiken. Eeuwenlang vroegen mensen zich af hoe de aarde er op de noordelijkste breedtegraden uit zou zien. Daarbij lieten ze hun fantasie de vrije loop. Het Noordpoolgebied zou een eilandenrijk bevatten of een grote oceaan met een rand van ijs eromheen. Het zou de ingang zijn naar het midden van de aarde, waar exotische volkeren woonden en het heel warm was.

Een bijzondere theorie is die van William Warren, ooit directeur van Boston University en dus bepaald geen dorpsgek. In 1885 beschreef hij in een boek hoe al het leven op aarde was ontstaan uit een heksenbrouwsel dat pruttelde op de pool. Compleet met een volk van reuzen dat het menselijk ras naar de zuidelijke breedtegraden had verdreven.

John Franklin verdween van de aardbodem

Op zoek naar roem en rijkdom, en misschien ook wel naar de oorsprong van ons bestaan, voeren in de negentiende eeuw grote expedities vanuit Engeland en Amerika naar het noorden. Die van John Franklin werd alom bekend. Nadat zijn schepen HMS Erebus en HMS Terror in 1864 vastliepen op het ijs, werd van zijn bemanning, 129 personen sterk, niets meer vernomen.

Tientallen zoekexpedities kwamen op gang, gesponsord door particulieren en door kranten die lezers aan zich wilden binden met het laatste nieuws over de noordpool. Geen van die expedities werd een succes en opnieuw vonden honderden mannen de dood.

Hoe de zoektocht naar de noordpool verder verliep, en of Peary of Cook de eerste was die hem bereikte (of toch heel iemand anders)? Dat lees je in KIJK Geschiedenis 1/2 van 2026. Deze editie kun je bestellen in onze webshop.

Tekst: Sander Koenen