Over de vroege geschiedenis van honden is nog veel onduidelijk. ’s Werelds oudste honden-DNA onthult nu nieuwe inzichten.

Honden waren de eerste dieren die door de mens zijn gedomesticeerd. Maar waar en wanneer leefden de eerste honden? Deze vragen zijn nog altijd onbeantwoord. Twee nieuwe studies in Nature scheppen nu wel iets meer duidelijkheid over de geschiedenis van honden in het westen van Eurazië, met onder andere het oudste honden-DNA ooit gevonden.

Lees ook:

• Huiskatten zijn duizenden jaren later ontstaan dan gedacht
• Fossiel van hondachtige uit de steentijd onthult vroege relatie met de mens

Turkije en Engeland

Het is moeilijk om vast te stellen wat ’s werelds oudste hond is. De skeletten en schedels van de eerste honden leken namelijk nog sterk op die van de grijze wolven waarvan ze afstammen. DNA kan vaak wel definitief uitsluitsel geven. Voorheen was het oudste DNA (dat niet te veel gefragmenteerd is) 10.900 jaar oud. In de nieuwe studies is nu aanzienlijk ouder genetisch materiaal ontdekt.

Het gaat onder andere om een hond uit Turkije, die zo’n 15.800 jaar geleden heeft geleefd. En meer dan 3000 kilometer verderop, in Engeland, is DNA gevonden in hondenresten die 14.300 jaar oud zijn.

Een analyse liet zien dat deze twee honden opvallend genoeg genetisch gezien sterk verwant waren. Dat betekent dat ze beide van dezelfde populatie afstammen en dat die populatie zich snel over een groot gebied heeft verspreid. Jagers-verzamelaars met verschillende achtergronden en culturen hadden dus waarschijnlijk contact en gaven de honden door.

Conclusie van deze eerste studie: honden waren ruim 14.000 jaar geleden al wijdverspreid in Europa. Dit was op basis van skeletten eigenlijk al duidelijk, maar nu is het ook bevestigd met genetisch materiaal.

Honden hebben een eigen geschiedenis

In een tweede studie analyseerden andere onderzoekers het DNA van 216 honden- en wolvenresten uit Europa. Het oudste materiaal dat van een hond bleek te zijn, kwam uit Zwitserland en was 14.200 jaar oud. De analyse daarvan onthulde iets onverwachts.

Tijdens de laatste ijstijd werd Europa bewoond door jagers-verzamelaars. Ongeveer 10.000 jaar geleden kwam daar verandering in. In Zuidwest-Azië hadden de eerste mensen landbouw ontdekt en zij trokken Europa in.

De jagers-verzamelaars namen dit landbouwgebruik meestal niet over, waardoor ze bijna van het continent verdwenen. De nieuwe bewoners van Europa hadden uiteindelijk slechts 10 tot 20 procent jagers-verzamelaars-DNA, de rest kwam van de Aziatische boeren.

Je zou verwachten dat de boeren hun honden meenamen en dat je bij de honden een vergelijkbare genetische verandering ziet. Maar dat is niet het geval, schrijven de onderzoekers nu. Hoewel er inderdaad DNA van Aziatische honden werd geïntroduceerd in de Europese populatie, was dat effect veel minder drastisch dan voor mensen. Blijkbaar ‘adopteerden’ ze voor een deel ook de honden van de jagers-verzamelaars.

Waarschuwingssysteem

In 2016 verscheen een studie die claimde dat honden twee keer zijn gedomesticeerd, in Europa en in Azië. Door deze nieuwe studies lijkt dat nu minder aannemelijk. De 14.200 jaar oude hond uit Zwitserland was namelijk genetisch verwant aan honden uit beide regio’s. Ze hebben dus waarschijnlijk dezelfde voorouder.

Daarnaast was de Zwitserse hond al meer verwant aan hedendaagse Europese honden dan honden uit andere regio’s. Dit betekent dat er toen al behoorlijke genetische variatie bestond, wat veel tijd kost om op te bouwen. Domesticatie moet dus minstens een paar duizend jaar eerder al hebben plaatsgevonden. Waar en wanneer dat precies gebeurde, is nog steeds een raadsel.

Het is ook nog niet duidelijk waarom wolven werden gedomesticeerd tot honden. Jagers-verzamelaars moesten veel energie investeren om de dieren te voeden, dus ze zullen waarschijnlijk nuttig zijn geweest. Mogelijk hielpen ze bij het jagen, of waren ze een efficiënt waarschuwingssysteem.

Bronnen: Nature [1], Nature [2], Nature press briefing, Nature News & Views, Natural History Museum