Diepzeedieren leven soms duizenden meters onder het wateroppervlak. Waarom imploderen zij niet door de enorme druk op die diepte?

Hoe dieper je de oceaan in duikt, hoe meer druk je ervaart. Op de bodem van de Marianentrog, bijna 11.000 meter diep, is de druk bijvoorbeeld ongeveer 1100 keer groter dan op zeeniveau. Een mens kan daar absoluut niet overleven. Het diepste dat iemand ooit zonder perslucht is gekomen, is 253 meter. Maar diepzeedieren lijken zelfs op duizenden meters diepte prima te vertoeven. Hoe kan het dat zij niet bezwijken onder de immense druk?

Lees ook:

• Onderzeeër ontdekt rijke ecosystemen met vreemde zeedieren in de diepste delen van de oceaan
• De mensheid heeft slechts 0,001 procent van de diepzeebodem gezien

Geen gas

Voor mensen (en andere landdieren) is hoge druk vooral een probleem door al het gas in ons lichaam, zoals in de longen, bijholtes en darmen. Gas kan goed worden samengedrukt, maar vloeistoffen kunnen dat niet. Hierdoor ontstaan er grote drukverschillen in het lichaam en dat veroorzaakt allerlei problemen, zoals het scheuren van de trommelvliezen of het instorten van de longen. Diepzeedieren hebben hier geen last van, omdat ze grotendeels uit water bestaan en amper gas in hun lichaam hebben.

Daarnaast hebben ze geen rigide botten die door hoge druk kunnen breken, maar flexibel kraakbeen of zelfs gelatineachtige weefsels. En ze hebben zogenoemde piëzolyten. Deze moleculen, waarvan TMAO de bekendste is, stabiliseren eiwitten en voorkomen dat die vervormen of afbreken door de extreme druk.

Walvissen

Hoe zit dat dan met walvissen en andere zeezoogdieren die wel longen hebben? Hoewel je deze dieren niet in de Marianentrog vindt, kunnen sommige soorten (zoals de dolfijn van Cuvier) voor korte periodes tot 3000 meter diep duiken. Tijdens zo’n duik vouwen de longen zich gecontroleerd samen, waardoor er veel minder lucht in komt te zitten. De zuurstof wordt tijdelijk gebonden aan eiwitten in het bloed en de spieren, terwijl stikstof vooral in lichaamsvloeistoffen oplost. In deze gebonden of opgeloste toestand kunnen de gassen niet meer worden samengedrukt en is het gevaar voor drukverschillen geweken.

Deze vraag kon je vinden in KIJK 1/2026.

Ook een vraag voor de rubriek ‘KIJK Antwoordt’? Mail hem naar info@kijkmagazine.nl. En in onze special geven we antwoord op 172 bijzondere, verrassende en boeiende vragen! Bestel hem hier!