Het Brooksgebergte in de Amerikaanse staat Alaska is ongerept en vrijwel onbewoond. Toen wetenschappers daar in 2018 voor het eerst oranje waterpluimen opmerkten in een rivier, waren ze dan ook verbaasd. Hoe raakte deze rivier zo ogenschijnlijk vervuild? Nieuw onderzoek legt nog een stuk van deze puzzel.
Uit een nieuwe studie van de University of California, Davis (VS) blijkt dat de oranje pluimen in het water zuurder en metaalachtiger zijn dan water dat afkomstig is uit metaalmijnen. Dat zeggen de onderzoekers nadat ze zes getroffen stroomgebieden in Alaska onderzochten. “Het is heel zuur en metaalachtig”, aldus Brett Poulin van de milieutoxicologie-afdeling van de universiteit. De oorzaak? Een smeltende permafrost.
Lees ook:
- Waarom is deze rivier in Spanje rood?
- Het water van deze rivier in de Amazone is zo heet dat het bijna kookt
Roestende rivieren
Poulin en zijn collega’s ontdekten in 2024 al dat het roestkleurige water het gevolg is van een smeltende permafrost. Als water de grond indruppelt, komt het mineralen tegen die al eeuwenlang liggen opgeslagen in de voorheen bevroren bodem. Dat lokt een reactie uit, waardoor ijzer, zwavelzuur en andere metalen worden vrijgelaten in de nabijgelegen stroompjes. Dit kleurt ze oranje.
“Dit is een proces dat niet was voorzien, voorspeld of meegenomen in enig rapport over hoe het Arctische gebied gaat veranderen in een warmer klimaat”, zegt Poulin, “maar we zien het in rivieren in het hele Arctische gebied gebeuren.” Deze ‘roestende rivieren’ worden overal waargenomen, van noordelijk Canada tot andere gebieden met permafrost.
Hoe verder, hoe giftiger
De oorzaak is dus bekend, maar nu wilden de onderzoekers weten hoeveel kilometer deze metalen kunnen afleggen. Daarom trokken ze naar zes getroffen stroomgebieden in het noordwesten van Alaska. Daar verzamelden ze in de zomers van 2022 tot en met 2024 watermonsters in nationale parken en natuurreservaten in het Brooksgebergte. Ze haalden water uit hoofdstromen, zijrivieren en kwelgebieden op de hellingen van deze stroomgebieden.
Daaruit bleek dat hoe verder de metalen worden meegenomen door de stroming, hoe giftiger ze worden. Zo’n 96 kilometer stroomafwaarts waren de metaalconcentraties ongeveer zeventig keer hoger, vergeleken met de locatie waar de metalen de rivier inkwamen.
“Het goede nieuws is dat de hoofdstroom van de rivier niet zuurder is geworden”, aldus Poulin. “Maar er zijn metalen die stroomafwaarts juist toenemen, en die kunnen over een lange afstand getransporteerd worden.”
Gevolgen grotendeels onbekend
Eerdere studies hebben meer dan tweehonderd rivieren en beken gedocumenteerd die door dit fenomeen zijn getroffen. Er zijn momenteel geen nadelige gevolgen voor mens of dier bekend, maar aanvullend onderzoek is nodig om de risico’s grondig te analyseren. De onderzoekers wijzen erop dat naast de potentiële gevolgen voor de waterkwaliteit, het ontdooien van de permafrost en bodemverzakking ook gevolgen kunnen hebben voor de lokale infrastructuur.
“Zorg en hoop zijn de belangrijkste uitkomsten van onze studie”, zegt eerste auteur Taylor Evinger. “Hoewel we niet zien dat vissen in groten getale sterven, en we niet op de hoogte zijn van problemen met de drinkwaterkwaliteit, is het aantal observaties wel zorgwekkend. Veel stroomgebieden – honderden – hebben last van zure gesteenten die in het water lekken. Deze rivieren zijn vrijwel onaangeraakt en toch gebeurt het hier ook. Het is een nieuwe realiteit van klimaatverandering.”
Bronnen: EurekAlert!, AGU Advances