We hebben in Europa te maken met een toename van woestijnzand. Vergeleken met honderdvijftig jaar geleden is het aantal deeltjes Saharastof in de lucht zelfs verdubbeld. 

Autobezitters kennen het probleem maar al te goed: stof uit de Sahara dat vanuit Noord-Afrika naar Europa wordt geblazen. Uit een nieuw onderzoek, gepubliceerd in Nature, blijkt dat het aantal stofdeeltjes tussen 2012 en 2021 significant is toegenomen in delen van Europa. Het onderzoek is uitgevoerd door wetenschappers van het Paul Scherrer Instituut (PSI) in Zwitserland. Zij combineerden de data van meer dan honderd meetstations met een zelf ontwikkeld AI-model.

Lees ook:

• Saharazand is goed voor het oceaanleven: maar alleen na een lange reis
• Rotskunst van koeien wijst erop dat de Sahara ooit groen was

Meer Saharastof in Zuid-Europa 

De onderzoekers stellen dat er in de onderzochte periode ongeveer een halve microgram Saharastof per kubieke meter lucht is bijgekomen in Europa. “Dat is een stofvervuilingstoename van 10 tot 25 procent”, zegt projectleider Kaspar Dällanbach van PSI, die de toename “niet verwaarloosbaar” noemt. 

De gevolgen zijn vooral te merken in Zuid-Europa, waar de toename ongeveer twee keer zo hoog ligt als in Centraal- en Noord-Europa. In het zuiden werden metingen waargenomen van 5,3 microgram Saharastof per kubieke meter lucht, tegenover 2,1 microgram per kubieke meter lucht elders op het continent.

Er moet wel bijgezegd worden dat het aantal dagen waarop Saharazand door de lucht getransporteerd werd gelijk bleef – de stofwolken waren simpelweg groter en intenser. 

Pre-industriële periode

De onderzoekers maakten zoals gezegd gebruik van de data van meer dan honderd meetstations. Daarnaast analyseerden ze het aantal stofdeeltjes in een ijskern uit de Alpen. In gletsjerijs ligt eeuwen aan neerdwarrelend stof opgeslagen, als een soort venster naar het verleden. Dat laat zien dat vergeleken met honderdvijftig jaar geleden – dus voor de Industriële Revolutie – het Saharazand meer dan verdubbeld is. 

Hoe het komt dat er zoveel meer Saharastof door de lucht dwarrelt, is nog een onzeker gegeven. Mogelijk speelt klimaatverandering een rol, opperen de onderzoekers. Noord-Afrika verwoestijnt, waardoor er ook meer stof door de lucht kan dwarrelen. Daarnaast zouden de atmosferische condities, zoals een toename van sterke winden, een rol kunnen spelen, maar dat is door de onderzoekers niet hardgemaakt.

“Het is nog niet duidelijk in hoeverre door mensen gecreëerde klimaatverandering een rol speelt in deze ontwikkeling of dat het het erger maakt”, zegt Dällenbach. Maar het is een feit dat door de uitstoot van koolstofdioxide het klimaat warmer wordt en de woestijn groter wordt, zo beargumenteert hij. 

Saharastof en menselijke gezondheid

Stof in de lucht heeft ook gevolgen voor de menselijke gezondheid. Mensen met hart- en luchtwegklachten komen eerder te overlijden als de luchtvervuiling door Saharastof toeneemt. De gevolgen hiervan zijn vooral meetbaar in de regio van Oost-Griekenland tot Portugal. Ook West-Frankrijk heeft met een toename aan stof te maken.

Waarom precies daar? “De luchtmassa’s van de Sahara stromen vaak de Atlantische Oceaan op en buigen dan weer naar het noorden af richting West-Europa”, legt co-auteur Imad El Haddad uit. 

In tegenstelling tot andere vormen van luchtvervuiling, zoals uitlaatgassen en haardrook, is het stof uit de woestijn niet te reguleren. Het enige dat we kunnen doen, aldus de onderzoekers, is de verwoestijning tegengaan. Tot die tijd zou het slim zijn om betere waarschuwingssystemen te ontwikkelen, zodat mensen die gevoelig zijn voor stof voorzorgsmaatregelen kunnen nemen. 

Bronnen: EurekAlert!, Nature

Beeld: Robert Heemskerk/iStock/Getty Images