In Zwitserland zijn na vijf jaar de resultaten binnen van een wel heel bijzonder experiment. Duizend vrijwilligers begroeven in 2021 meer dan tweeduizend paar katoenen onderbroeken. Waarom? 

Het begraven van onderbroeken klinkt als een ludieke actie, maar onderzoekers hebben een hoop waardevolle informatie over de activiteit van het bodemleven achterhaald. Hoe snel de onderbroek ontbindt, zegt namelijk iets over de kwaliteit van de bodem. De onderzoekers pleiten nu voor een ‘ondergoed-index’. Die kan op een eenvoudige manier laten zien hoe bodemprocessen werken en is een manier om het publieke bewustzijn te vergroten.

Lees ook:

• Hoe deze bodemverbeteraar het gedrag van mieren beïnvloedt
• Wetenschappers vinden voor het eerst dieren onder de zeebodem

Onderbroeken gaan de grond in

Het begon in 2021, toen wetenschappers van diverse Zwitserse onderzoeksinstellingen aan duizend burgers vroegen om meer dan tweeduizend katoenen onderbroeken en twaalfduizend theezakjes te begraven. Twee maanden later werden de onderbroeken weer uit de grond gehaald, gefotografeerd en, samen met een grondmonster, opgestuurd naar het laboratorium. 

De resultaten zijn onlangs gepubliceerd in het vakblad Plants, People, Planet. De analyses laten zien dat locatie waar de onderbroek was begraven van grote invloed was op de ontbindingssnelheid. Dat is een maatstaf voor biologische activiteit: hoe actiever de bodemorganismen, hoe sneller zij het katoen afbreken.

Bodemorganismen zijn onmisbaar voor een gezonde bodem, en daarmee voor onze voedselvoorziening. Naar schatting is meer dan de helft van de wereldwijde biodiversiteit ondergronds te vinden. Toch holt die biodiversiteit wereldwijd achteruit, met minder vruchtbare bodems tot gevolg. Dat heeft gevolgen voor de landbouw, onze voedselzekerheid en het functioneren van het ecosysteem.

Tuin heeft beste bodem 

De verrotting van de onderbroek ging het snelst in de tuin van mensen. In die grondmonsters troffen de onderzoekers de hoogste niveaus van organisch materiaal aan. Dat is een ideale voedingsbodem voor regenwormen, schimmels, bacteriën en andere bodemorganismen. Maar de grond onder een simpel gazon was juist erg arm aan bodemleven. Landbouwgronden en weilanden zaten daartussenin.

“Onze resultaten laten zien dat de manier waarop de bodem wordt beheerd een significante invloed heeft op zowel het bodemleven als de -kwaliteit”, zegt onderzoeker Marcel van der Heijden van de Universiteit Zürich. “Een gezonde en biologisch actieve bodem is cruciaal voor de vruchtbaarheid, nutriëntenkringloop en vele andere ecosysteemdiensten.” 

Wie zijn bodemleven wil verbeteren, kan dat op meerdere manieren aanpakken. Je kunt de grond permanent bedekt houden (bijvoorbeeld met planten), compost toevoegen en de gewassen die je plant regelmatig van plek laten wisselen. Het gebruik van minerale meststoffen en bestrijdingsmiddelen moet tot een minimum beperkt worden. 

Mest verstoort balans 

Onderbroeken die het snelst werden afgebroken, lagen in bodems met een hoge vruchtbaarheid en grote voorraad nutriënten. Zo’n bodem is erg wenselijk in de landbouw, maar niet per se in alle ecosystemen, zegt onderzoeker Franz Bender van Agroscope. 

“In bossen kan een zeer grote hoeveelheid aan nutriënten wijzen op verstoringen van de natuurlijke voedingsstoffenbalans”, aldus Bender. “Ook in tuinen kan een snelle ontbinding van het ondergoed wijzen op een overschot aan nutriënten.” Dit kan bijvoorbeeld gebeuren als iemand te veel mest gebruikt. 

Het bodemleven is ook sterk afhankelijk van de temperatuur en het vochtgehalte in de bodem. Als het te koud of te droog is, is de grond bijna niet actief. 

Burgerwetenschap

Het project is een goed voorbeeld van citizen science: burgerwetenschap. Zonder de hulp van duizend vrijwilligers zou een onderzoek van deze omvang niet mogelijk zijn geweest. De wetenschappers hebben de grond op duizend locaties door heel Zwitserland kunnen analyseren, wat het een van de meest complete datasets over het bodemleven van het land maakt.

Ongeveer 240 burgerwetenschappers worden vermeld als co-auteur in de publicatie. In ruil daarvoor gaven de onderzoekers hen de resultaten van de bodemanalyse en tips voor beter bodembeheer. 

Bronnen: Plants, People, Planet, EurekAlert!

Beeld: Priska Koller, Agroscope