Onder Belgisch en Nederlands Limburg liggen honderden kilometers aan oude mergelgroeven. Met inspecties, laserscans en sensoren bewaakt de Belgische gemeente Riemst hun stabiliteit. Want verzakkende pilaren, vocht en trillingen maken instorting tot een reëel risico – met mogelijk fatale gevolgen.

We staan in een donkere gang. De wand van zacht kalksteen kleurt beige in het licht van onze zaklampen. Van buiten komt een koude windvlaag. De groeve lijkt verlaten, maar in de wand gekalkte jaartallen verraden dat hier al honderden jaren mensen komen. Zelfs in de middeleeuwen wilden mensen hier al hun naam en bezoekdatum vereeuwigen.

Ook nu nog komen hier bezoekers, vertelt Mike Lahaye, coördinator Groeven en Veiligheid bij de Belgische gemeente Riemst. De groeve waarin wij ons nu bevinden heet Het Avergat en bestaat uit drie afzonderlijke gangenstelsels die met elkaar verbonden zijn. “In die stelsels worden onder andere toeristische rondleidingen georganiseerd”, zegt Lahaye. Het is maar de vraag hoelang dat nog kan: het stelsel komt steeds meer onder druk te staan door de dorpen, wegen en toeristische routes die erboven zijn gebouwd. “Ze zullen dan ook geen duizenden jaren meer overeind blijven”, zegt Lahaye over de groeven, die hij meet en bewaakt. Dat werk is geen overbodige luxe, wordt duidelijk tijdens ons bezoek.

Lees ook:

• Eigen grondstoffen eerst: kan Europa haar eigen kritieke grondstoffen delven?
• Hoe mijnen een watercrisis kunnen veroorzaken 

Uitgeholde ondergrond

Het Avergat ligt bij Kanne, net over de grens bij Maastricht. Het is een van de 412 bekende ondergrondse groeven in het grensoverschrijdende Mergelland. Dat gebied ontstond ongeveer zeventig miljoen jaar geleden doordat kalkrijk materiaal zich ophoopte in een warme, ondiepe zee. Toen dat materiaal werd samengeperst ontstond een zacht, sedimentair gesteente met daarin veel fossielfragmenten: mergel.

Vanaf de middeleeuwen tot diep in de twintigste eeuw haalden mensen dit gesteente uit de grond voor de bouw van huizen, de productie van cement en als bodemverbeteraar voor de land- en tuinbouw. Deze mergelwinning holde de ondergrond flink uit. Er ontstonden honderden kilometers lange gangenstelsels met pilaren (niet-afgegraven gesteente dat de afzonderlijke gangen van elkaar scheidt en ondersteunt). Soms zien die pilaren eruit als brede zuilen waar je zo een rondje omheen kunt wandelen, vaker zijn het doorlopende muren. Aan de rand van de gangenstelsels ligt het zogenaamde mergelmassief, dat bestaat uit grotere zones onontgonnen gesteente.

Al dat gegraaf heeft “de nodige stabiliteitsproblemen veroorzaakt”, aldus Lahaye. Welke risico’s dat met zich meebrengt en hoe het instortingsgevaar van de mergelgroeven in de gaten wordt gehouden, lees je in KIJK editie 4 van 2026.

Bestel KIJK editie 4 van 2026 in onze webshop, met gratis verzending binnen Nederland.

Tekst: Niels Olfert