Waarom heeft een kop koffie van die rare bijnamen?

KIJK-redactie

2019-12-09 10:59:51

koffie

Een kop koffie wordt weleens een ‘bakkie troost’ of ‘bakkie pleur’ genoemd. Waar komen die termen vandaan?

Een betwiste taalwet luidt dat een volk veel woorden heeft voor dingen die in het dagelijks leven van dit volk belangrijk zijn. Denk aan sneeuw bij mensen die boven de poolcirkel wonen. De wet gaat niet altijd op, maar in het geval van koffie misschien wel: een Nederlander drinkt gemiddeld 2,4 koppen per dag, en misschien heeft het Nederlands daarom wel zoveel koffietermen: troost, pleur, leut, het zwarte goud… Om over koffie verkeerd, latte, enzovoorts nog maar te zwijgen.

Kopje troost

Soms gaat het om woorden voor emoties – koffie roept kennelijk warme gevoelens op. Zo betekende het woord ‘troost’ vroeger ‘steun’: als je koffie dronk, voelde dat als een steuntje in de rug. Het was niet de enige drank met dat effect. Whisky werd ook wel ‘troostwater’ genoemd, en bij een begrafenis kreeg je ‘troostbier’. Een borrel heette ‘troost der armen’, ‘vaderstroost’ of een ‘zielentroostertje’. Jenever werd trouwens in sommige cafés in een kopje geserveerd, om drankvergunningen te omzeilen; dus een kopje troost was ooit iets anders dan wat we er nu onder verstaan. Toch is de benaming ‘troost’ voor koffie óók al lang in gebruik: de betekenis staat vermeld in een woordenboek van het Zaans uit 1897.

De herkomst van ‘bakkie pleur’ is minder duidelijk. Sommigen denken dat Rotterdamse havenarbeiders ermee begonnen. Hun werk was vreselijk zwaar, en bij zulke ellende past het Franse woord voor huilen, pleurer. Maar waarom dat dan koffie ging betekenen? Was de koffie om te huilen? Verklaring nummer twee is waarschijnlijker: havenarbeiders pleurden overal zware zakken neer, en als echte ruwe bonken pleurden ze dan ook hun koffie in een bakkie.

Een laatste verklaring heeft te maken met een moment waarop we koffiedrinken: ná het drinken van alcohol. Als je iemand koffie aanbiedt, kan dat dus een signaal aan de gast zijn dat het feest is afgelopen – koffiedrinken en oppleuren! Dat verband kan hebben geleid tot ons ‘bakkie pleur’. Doe mij dan maar dat bakkie troost.

Deze vraag kon je vinden in KIJK 4/2019.

Ook een vraag voor de rubriek ‘KIJK antwoordt’? Laat hem via onderstaand formulier achter.

[contact-form-7 id=”141402″ title=”Vraag antwoord formulier”]

Tekst: Sterre Leufkens

KIJK 12-2019Ben je geïnteresseerd in de wereld van wetenschap & technologie en wil je hier graag meer over lezen? Word dan lid van KIJK







Bestel hier de nieuwste editie!




Meer KIJK antwoordt

DRONE FOTOWEDSTRIJD

Doe mee met je mooiste

dronefoto en maak kans op een van de fantastische prijzen