Botvormige planetoïde ‘baarde’ mogelijk eigen maantjes

Karlijn Klei

2021-09-12 11:59:20

Kleopatra

Met nieuwe, zeer gedetailleerde kiekjes van planetoïde Kleopatra, brengen astronomen de ruimterots nauwkeuriger dan ooit in beeld.

Tussen buurplaneten Mars en Jupiter, in de planetoïdegordel, tuimelen miljoenen planetaire brokstukken in een baan rond onze zon. Eén daarvan is Kleopatra, een botvormige ruimterots die twee eigen maantjes heeft. Met behulp van de Very Large Telescope (VLT) brachten astronomen de bijzondere planetoïde onlangs verder in kaart. Op basis van de nieuwe data concludeert het team daarbij onder meer dat de maantjes, Alexhelios en Cleoselene, ooit uit Kleopatra zelf ontstaan zijn.

Lees ook:

Botvormig brokstuk

Planetoïde Kleopatra, vernoemd naar de gelijknamige Egyptische koningin, werd in 1880 ontdekt. In 2008 zagen onderzoekers dat de ruimterots, die twintig jaar geleden wegens de vorm de bijnaam dog bone-astroid (oftewel hondenbotplanetoïde) kreeg, omcirkeld wordt door twee maantjes. Men doopte ze Alexhelios en Cleoselene, naar Cleopatra’s kinderen Alexander Helios en Cleopatra Selene.

Om Kleopatra, die op het nabijste punt op 200 miljoen kilometer van aarde staat, nog beter in beeld te brengen, gebruikten de astronomen achter een van de twee nieuwe onderzoeken het SPHERE-instrument (voor Spectro-Polarimetric High-contrast Exoplanet Research). Het instrument is onderdeel van de Very Large Telescope (VLT) van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) in Chili.

Samengestelde foto van planetoïde Kleopatra, gemaakt tussen 2017 en 2019 met het SPHERE-instrument van de VLT in Chili. Door het tuimelen van de planetoïde konden de astronomen het brokstuk vanuit verschillende hoeken fotograferen. © ESO

Onthullende kiekjes

Met kiekjes van de tuimelende planetoïde (zie afbeelding hierboven), genomen tussen 2017 en 2019, wisten de astronomen het meest gedetailleerde 3D-model van Kleopatra tot nu toe te maken. Het team schat de ruimterots op ongeveer 270 kilometer lang. Ook schatten ze de volume van het brokstuk.

De astronomen achter de tweede studie namen de omloopbanen van Alexhelios en Cleoselene onder de loep. Ook daar werd het SPHERE-instrument voor gebruikt. Met de nieuwe data over de omloopbanen van de maantjes, wist het team de massa van Kleopatra te schatten: 2.97 x 1018 kilogram. Eerder werd de planetoïde nog op 4.64 x 1018 kg geschat.

Kleopatra met maantjes Alexhelios en Cleoselene, gemaakt met het SPHERE-instrument van de VLT in Chili in juli 2017. © ESO

Ontstaansverhaal

Met het volume en de massa, schatten de astronomen ook de dichtheid van de planetoïde. Die dichtheid blijkt lager dan gedacht, wat suggereert dat de planetoïde relatief poreus is, of, zoals de onderzoekers stellen, ‘niet meer dan een hoop samengeklonterd puin’. Dat betekent waarschijnlijk dat Kleopatra ontstaan is uit de losse restanten van een gewelddadige ruimtebotsing.

De losse, puinachtige samenstelling van de planetoïde én diens rotatie schetst volgens de onderzoekers ook het ontstaansverhaal van de maantjes. Kleopatra draait namelijk heel snel: zo’n 5,4 rotaties per uur. Nóg sneller, en het zal door middelpuntzoekende kracht uit elkaar vallen. Waarschijnlijk, zo schrijven de onderzoekers, was een kleine tik voldoende om twee stukjes van Kleopatra – de maantjes in spe – uit de planetoïde te stoten.

De grootte van planetoïde Kleopatra ten opzichte van Noord-Italië. © ESO

Bronnen: Astronomy & Astrophysics 1, 2, ESO

Beeld: Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO)

Ben je geïnteresseerd in de wereld van wetenschap & technologie en wil je hier graag meer over lezen? Word dan lid van KIJK! 



Podcast KIJK en luister via JUKE







Meer Nieuws

Nieuwste editie

Met onder andere: Vliegende limo's - Zaadverzinsels - Geluid voor elektrische auto's