De botanist Matt von Konrat had nooit gedacht dat zijn kennis over mos hem een belletje van de FBI zou opleveren, maar het gebeurde toch. Hij hielp zelfs een zaak op te lossen. 

In 2009 werd de Amerikaanse staat Illinois opgeschud door een schandaal: medewerkers van de begraafplaats Burr Oak Cemetery bleken al jaren menselijke resten op te graven en ergens anders te dumpen, zodat ze het graf opnieuw konden verkopen. Een beetje mos dat bij de menselijke resten was gevonden, vormde een belangrijk bewijsstuk in de zaak. Matt von Konrat, hoofd van de botanische collecties bij het Field Museum in Chicago, beschrijft zijn onderzoek in het vakblad Forensic Sciences Research.

Lees ook:

• Maak kennis met Splash: de otter die zoekt naar vermiste personen
• Een 688 jaar oude ‘cold case’: hoe een edelvrouw een priester liet vermoorden

FBI wil mos analyseren 

“Ik werd in 2009 gebeld door de FBI met de vraag of ik ze kon helpen wat planten te identificeren”, vertelt Von Konrat. De FBI had mos gevonden op twintig centimeter diepte, samen met menselijke overblijfselen, waarvan vermoed werd dat ze door de verdachten opnieuw waren begraven. “De agenten wilden weten wat voor soort mos het was en hoelang het al in de grond begraven lag.” 

Samen met zijn collega’s onderzocht Von Konrat het plantje onder de microscoop en vergeleek het met gedroogde mossoorten uit het museum. Het bleek om Fissidens taxifolius te gaan, ook wel bekend als kleivedermos. “We zochten uit welke verschillende mossen er groeiden in de buurt van de plaats delict, en die mossoort groeide daar niet”, zegt Von Konrat. “Dat was aardig sterk bewijs dat de menselijke resten uit een andere sectie van de begraafplaats kwamen.” 

Maar aan alleen de soort hadden de FBI-onderzoekers niet genoeg. Ze wilden ook weten hoelang het mos er al lag. De verdachten beweerden namelijk dat het verplaatsen van de botten was gebeurd, voordat zij in dienst waren gekomen bij de begraafplaats. 

Mos blijft actief 

“Mossen zijn een beetje vreemd”, zegt Von Konrat. “Zelfs als ze dood en gedroogd zijn, hebben een paar cellen nog een actieve stofwisseling. De mate van stofwisselingsactiviteit neemt mettertijd af, en dat kan ons vertellen hoelang geleden een mosmonster is verzameld.” 

Hoe actief de stofwisseling van een plant is, kun je inschatten op basis van zijn chlorofyl, het groene pigment dat de plant gebruikt voor fotosynthese. Tijdens het sterfproces van een plant neemt het chlorofylgehalte in de cellen steeds verder af. 

De wetenschappers maten de hoeveelheid licht die door het chlorofyl was opgenomen in mosmonsters waarvan de leeftijd bekend was. Dat deden ze voor zowel vers mos als mos dat al veertien jaar onderdeel uitmaakte van de collectie in het museum. 

Daarna deden ze hetzelfde voor het mos dat was gevonden op de plaats delict. Resultaat? Dat mos lag er pas twee jaar, wat betekent dat de verdachten al in dienst waren ten tijde van het misdrijf. In 2015 werden zij veroordeeld. 

Mos als forensisch bewijs 

“Zo nu en dan komt er een zaak voorbij waarvoor de FBI experts nodig heeft om analyses uit te voeren of bewijsstukken aan de aanklagers te presenteren”, vertelt Doug Seccombe, een voormalig FBI-agent die bij de zaak betrokken was en meeschreef aan het onderzoek van Von Konrat. “De hulp van het Chicago Field Museum bleek extreem waardevol, want het plantenmateriaal was een keerpunt in de zaak, waardoor we vier individuen konden aanklagen en veroordelen.” 

Von Konrat is sinds zijn hulp bij de Burr Oak Cemetery-zaak vaker gevraagd om zijn licht te laten schijnen op zaken waarbij mos een rol speelt. Maar het blijft een zeldzame gebeurtenis dat mosexperts nodig zijn. Hij vond in zijn onderzoek een twaalftal voorbeelden in de afgelopen honderd jaar. 

“Mossen worden vaak over het hoofd gezien, en we hopen dat ons onderzoek bijdraagt aan de bewustwording dat er naast bloeiende planten ook nog andere planten zijn, en dat deze een belangrijke rol spelen in de samenleving”, zegt Von Konrat. “Maar het belangrijkste is dat we de wetshandhaving willen laten zien dat deze microscopische plantengroep als bewijs kan dienen. Misschien helpt dat toekomstige families.” 

Bronnen: Forensic Sciences Research, Field Museum via EurekAlert!

Beelden: Field Museum