Klimaatverandering en antibioticaresistentie lijken twee losstaande problemen, maar de een kan de ander versterken, zo blijkt uit een nieuwe studie.

Superbacteriën, die resistent zijn tegen vrijwel alle bekende antibiotica, vormen een steeds grotere dreiging. Naar schatting zijn ze (mede)verantwoordelijk voor zo’n 5 miljoen sterfgevallen per jaar. Zulke resistente bacteriën ontstaan voornamelijk door overmatig antibioticagebruik, maar een nieuwe studie in Nature Microbiology laat nu zien dat een andere, onverwachte factor er mogelijk ook aan bijdraagt: droogte.

Lees ook:

• Oude bacteriën in deze ijsgrot zijn resistent tegen moderne antibiotica – toch is dat niet alleen slecht nieuws
• Wetenschappers ontdekken per toeval een zeer krachtig antibioticum

Meer antibioticaresistentie in droge bodems

Wetenschappers hebben de meeste antibiotica ontdekt door bacteriën te bestuderen. Microben produceren deze stoffen om concurrenten op afstand te houden of te doden. Deze microbiële oorlogsvoering speelt zich vooral in de bodem af. De meeste antibiotica die we gebruiken komen dan ook van bodembacteriën. Maar in de bodem leven ook microben die zichzelf kunnen verdedigen tegen antibiotica; ze hebben genen ontwikkeld die resistentie bieden.

De onderzoekers van de nieuwe studie hebben nu bodemmonsters van verschillende locaties op de wereld onderzocht. Daarmee konden ze vaststellen dat de hoeveelheid resistente bacteriën in de bodem flink hoger is in droge gebieden.

Wapenwedloop

Ze ontdekten ook waarom. Bacteriën laten hun antibiotica voornamelijk vrij in het grondwater. Door droogte verdwijnt een groot deel van dat water, waardoor de antibiotica enorm geconcentreerd raakt. Hierdoor overleven alleen de meest resistente bacteriën. Na zo’n droge periode hebben microben dus nieuwe of krachtigere antibiotica nodig om hun concurrenten uit te schakelen. Dit leidt weer tot de evolutie van resistentere bacteriën die bij de volgende droogteperiode weer als enige overleven, enzovoort. Kortom: droogte versnelt de microbiële wapenwedloop in de bodem.

Van bodem naar ziekenhuis

Maar is dit erg? Waarschijnlijk wel, schrijven de onderzoekers. Ze analyseerden data over antibioticaresistentie in 116 ziekenhuizen wereldwijd en combineerden die met klimaatgegevens. Zo ontdekten ze dat in droge regio’s aanzienlijk meer infecties met antibioticaresistente bacteriën voorkwamen.

Hoewel de resultaten sterk suggereren dat droogte in de bodem kan leiden tot meer moeilijk te behandelen infecties, geven de onderzoekers toe dat ze dit verband nog niet direct hebben aangetoond. Daarom willen ze nu onderzoeken hoe resistentiegenen van bodembacteriën uiteindelijk in ziekteverwekkers terecht komen. Dat zou bijvoorbeeld kunnen via horizontale genoverdracht, een proces waarbij bacteriën die niet aan elkaar verwant zijn toch genen uitwisselen.

Als het verband tussen droogte en antibioticaresistente ziekteverwekkers inderdaad bestaat, zal dat volgens de onderzoekers de komende jaren nog problematischer worden. Door klimaatverandering krijgen namelijk steeds meer regio’s op aarde te kampen met hitte en droogte.

Bronnen: Nature Microbiology, Nature News & Views