Al hebben ze nog nooit een slakkenhuis gezien, slakkenhuiscichliden weten uit zichzelf hoe ze er een nest van kunnen maken.

Mensen, vogels, mieren en bevers zijn niet de enige dieren die nesten bouwen. Ook vissen doen het. Stekelbaarzen bijvoorbeeld maken een nest van aan elkaar geplakte stukjes plant. In het Afrikaanse Tanganyikameer leeft een cichlide die liever een kant-en-klaarhuis gebruikt. De slakkenhuiscichlide maakt zijn nest van, de naam verklapt het al, een leeg slakkenhuis.

Lees ook:

• Hoe groeit een slakkenhuisje?
• Een vogelnest dat is versierd met menselijke voorwerpen schrikt eierdieven af

De grond in boren

De vissen zijn kieskeurig: niet elk slakkenhuis is geschikt. Hebben ze eenmaal hun keuze gemaakt, dan is de woning niet direct naar wens. De cichliden graven een gat. Ze happen zand weg en wapperen het opzij met hun vinnen. Het slakkenhuis zetten ze in het gat, met de punt naar beneden. Vervolgens draaien ze hun toekomstige woning met de klok mee de grond in.

De prefabwoning is nu nog niet klaar. De vissen bedekken het dak van hun huis met een laag zand. Uiteindelijk is alleen de opening nog zichtbaar. De totale klus duurt ongeveer drie uur. Maar hoe weten de dieren hoe ze van een slakkenhuis een vissennest kunnen maken? Hebben ze het afgekeken bij soortgenoten of zijn de bouwinstructies aangeboren?

Woning met potentie

Biologen van het Max Planck Institute for Biological Intelligence lieten slakkenhuiscichliden opgroeien zonder slakkenhuizen. Vervolgens plaatsten ze 3D-geprinte slakkenhuizen bij de dieren in het aquarium. Uit zichzelf zagen de vissen dat ze daar een prettige woning van konden maken. De dieren gingen aan de slag. Al ging dat aanvankelijk alles behalve voorspoedig.

Het kostte de cichliden twaalf uur om een nest te bouwen. Maar de onderzoekers gaven de dieren tien dagen later een nieuw slakkenhuis, en later nog eens. De vissen werden steeds beter in het maken van een nest en het ging steeds sneller. Als test haalden de biologen ook weer slakkenhuizen weg. Vissen die een jaar geen slakkenhuis hadden gezien, wisten vervolgens weer vlug een nest te bouwen. De opgedane vakkennis was niet verdwenen.

Uit zichzelf zien de cichliden de woonpotentie van een leegstaand slakkenhuis en in hun brein hebben ze een plaatje van hoe het kan worden, denken de onderzoekers. Tijdens de bouw gaan de dieren per stap na of ze goed bezig zijn en of het resultaat al begint te lijken op wat ze willen bereiken. Als extra uitdaging maakten de biologen ook nog linksdraaiende slakkenhuizen, met een 3D-printer. In de natuur zijn die heel zeldzaam. Even stonden de vissen voor een probleem. Al snel ontdekten ze dat ze deze huisjes tegen de klok in moesten draaien om ze de grond in te krijgen.

Bronnen: Max Planck Institute for Biological Intelligence, Current Biology

Beeld: Swantje Grätsch