Paleontologen hebben de vroegste voorouder van de spinnen, schorpioenen en degenkrabben ontdekt.

Een 500 miljoen jaar oud fossiel van een geleedpotig dier, dat al sinds 1981 in de collectie van een museum ligt, blijkt een stuk bijzonderder dan gedacht. De meeste geleedpotigen uit die tijd, het cambrium, hadden net als de hedendaagse insecten twee voelsprieten op hun kop. Dit fossiel bleek die niet te hebben, maar had daarentegen wel twee klauwen op de voorkant van de kop. Dat betekent volgens paleontologen van Harvard University dat dit mogelijk de oudste bekende voorouder is van een groep geleedpotigen die de gifkaakdragers wordt genoemd.

Tegenwoordig zijn er meer dan 120.000 verschillende gifkaakdragers en je vindt ze zowel in het water als op het land. Onder deze diergroep vallen de spinnen, schorpioenen, zeespinnen en degenkrabben. Deze dieren hebben allemaal gifkaken, ook wel cheliceren genoemd. Ze gebruiken deze monddelen om hun voedsel mee vast te grijpen. Ze bevatten overigens niet altijd gif.

Lees ook:

• Deze zeespin groeit zijn eten op zijn eigen lichaam 
• Vreemd insect was een soort combinatie van een wesp en een vleesetende plant

Zeeroofdier

Het fossiel werd in 1981 gevonden in een woestijn in de Amerikaanse staat Utah. In het cambrium was dit gebied een zee. Deze vroege gifkaakdrager was dan ook een zeeroofdier.

Megachelicerax cousteaui, zoals de onderzoekers het beestje noemden, was iets meer dan 8 centimeter lang. Hij had een uitwendig skelet op zijn rug dat bestond uit een kopschild en negen lichaamssegmenten. Uit het kopschild staken naast de cheliceren ook nog vijf paar ledematen.

‘Geen twijfel mogelijk’

De evolutionaire geschiedenis van gifkaakdragers is nogal vaag. Er is namelijk weinig bekend over wanneer eerste gifkaakdragers zijn ontstaan en hoe zij eruitzagen. Megachelicerax cousteaui geeft daar nu meer duidelijkheid over.

Wetenschappers hebben overigens wel meer fossiele geleedpotigen gevonden die ongeveer 500 miljoen jaar oud zijn en mogelijk de voorouders van gifkaakdragers waren. Maar erg overtuigend zijn die fossielen allemaal niet. Sommige lijken klauwachtige structuren op hun kop te hebben, maar het is niet duidelijk of het echt voorlopers van cheliceren zijn.  

Volgens paleobioloog James C. Lamsdell, niet betrokken bij het onderzoek, bestaat er echter geen twijfel over dat Megachelicerax cousteaui een vroege gifkaakdrager is. Dat schrijft hij in een commentaar dat tegelijk met het wetenschappelijke artikel in Nature wordt gepubliceerd.

Ode

Wetenschappers hebben altijd moeite gehad om de nauwste verwanten van gifkaakdragers te identificeren. Sommigen denken dat het Artiopoda zijn (uitgestorven geleedpotigen met antennen en waar trilobieten onder vallen), anderen denken dat het Megacheira zijn (uitgestorven geleedpotigen met grote grijpklauwen op de voorkant van hun hoofd). Uit de vondst van Megachelicerax cousteaui blijkt nu dat die laatste groep waarschijnlijk nauwer verwant is.

De naam Megachelicerax cousteaui is een ode aan de Franse Jacques-Yves Cousteau (1910-1997), een ontdekkingsreiziger en onderzoeker die de zee en alles wat daarin leeft bestudeerde. “Het leek ons gepast om dit oeroude zeedier te vernoemen naar iemand die onze kijk op het leven in de oceaan heeft veranderd”, zegt hoofdonderzoeker Rudy Lerosey-Aubril in een persbericht. “Net zoals Megachelicerax cousteaui onze kijk op gifkaakdragers heeft veranderd.”

Bronnen: Nature, Nature News & Views, Harvard University via EurekAlert!