De Río Tinto is een rivier in Spanje waarvan het water in een deel van zijn loop roestrood is. Wat veroorzaakt deze opmerkelijke kleur?

De 100 kilometer lange Río Tinto ziet er niet erg bijzonder uit als je hem ziet ontspringen in het Sierra Morena-gebergte in Zuid-Spanje, of uitmonden in de Golf van Cádiz. Maar in de buurt van het dorpje Niebla verandert de rivier voor 50 kilometer lang in een roestrode waterstroom die zo uit een sciencefictionfilm over Mars zou kunnen komen.

En hij is niet alleen rood, maar ook enorm giftig door hoge concentraties ijzer en zware metalen. Bovendien is het water erg zuur: het heeft een pH-waarde onder de 2 – vergelijkbaar met die van maagzuur.

Lees ook:

• Het water van deze rivier in de Amazone is zo heet dat het bijna kookt
• Hoe kleurden Alaskarivieren oranje? Mysterie eindelijk opgelost

Mijnbouw

De rode rivier staat niet alleen bekend om zijn kleur. Veel historici beschouwen de regio ook als een van de geboorteplaatsen van de koper- en bronstijd in Europa. Ruim vijfduizend jaar geleden begonnen Iberiërs en Tartessianen (de bewoners van de handelsstad Tartessos) langs de rivier te graven naar goud, zilver, ijzer, koper en andere metalen. Later namen de Feniciërs, Grieken en Romeinen dat over.

Na de middeleeuwen lag de mijnbouw een tijdje stil, maar in 1724 heropenden de Spanjaarden de mijnen, en deze keer op veel grotere schaal. Lang ging men ervan uit dat de rode kleur het gevolg was van duizenden jaren aan vervuilende mijnbouw. Hoewel dat zeker zal hebben bijgedragen, vonden wetenschappers recentelijk nog een verklaring.

Leven op Mars

De Río Tinto stroomt door een regio die ongewoon rijk is aan sulfide-ertsafzettingen, die honderden miljoenen jaren geleden zijn gevormd door vulkanen die toen actief waren. Wanneer de metalen in deze gesteentes in contact komen met water en zuurstof, ontstaan er zure vloeistoffen die de Río Tinto instromen. En hoewel dat zuur ervoor heeft gezorgd dat de Río Tinto onbewoonbaar is voor de meeste organismen, zijn er een paar specialistische microben die er juist door floreren. Deze zogenoemde extremofielen blijken het ijzer uit het sulfide-erts te oxideren, waarna de roestkleur ontstaat.

Sinds kort zijn ook astrobiologen geïnteresseerd in de giftige waterstroom. Het rivierbed blijkt namelijk enorm veel jarosiet te bevatten, een mineraal dat ook veel aanwezig is op Mars. Bovendien hebben de rode rivier en de rode planeet allebei veel methaangas. Water op Mars zou dus erg kunnen lijken op dat van de Río Tinto. Astrobiologen gebruiken de rivier daarom als een natuurlijk laboratorium om te kijken welke sporen de microben achterlaten. Door naar vergelijkbare sporen op Mars te zoeken, kunnen astronauten in de toekomst aantonen of er ooit leven was op onze buurplaneet.

Dit artikel staat ook in KIJK 3-2025, samen met nog vijf zeer opmerkelijke rivieren. Bestel deze editie in onze webshop, of eenvoudig via de knop hieronder.

Beeld: Jorgefontestad/iStock/Getty Images