Om je werkweek goed te starten, elke maandag een tof wetenschappelijk of technisch beeld op onze site. Deze keer: wervels op de zon.

’s Werelds grootste zonnetelescoop heeft het zichtbare oppervlak van de zon ongekend gedetailleerd in beeld gebracht. Nog nooit waren er foto’s met zo’n hoge resolutie van deze zogenoemde fotosfeer. En de beelden onthulden meteen iets bijzonders.

Lees ook;

• Het grote geheim van de zon: waarom is de corona zo ontzettend heet?
• Dit zijn de eerste beelden van de zuidpool van onze zon

Golven en wervels

De fotosfeer en de lagen eronder bestaan uit plasma: heet, elektrisch geladen gas. Vanuit het hete binnenste van de zon stijgt warm plasma op. Aan het oppervlak koelt het af en zakt het langs de randen weer naar beneden. Zo ontstaan bewegende cellen, een beetje zoals in een lavalamp.

Deze cellen worden granulen genoemd. Op de nieuwe beelden van de Inouye Solar Telescope zijn aan de randen ervan golven en wervels te zien. Deze structuren, zogenoemde Kelvin-Helmholtz-instabiliteiten, ontstaan doordat twee vloeistoffen – of plasmastromen – met verschillende snelheden langs elkaar bewegen.

Zulke golven en wervels zijn voor natuurkundigen bekend. Ze komen bijvoorbeeld ook voor in oceanen, wolken of de atmosferen van planeten. Hoewel wetenschappers hadden voorspeld dat ze ook in de fotosfeer van de zon zouden voorkomen, was dat tot nu toe nog niet betrouwbaar aangetoond.

Ruimteweer

Sommige instabiliteiten zijn namelijk slechts 20 kilometer groot. Als je die vanaf de aarde wilt zien, moet je een enorm goede telescoop hebben. Je kunt het vergelijken met het herkennen van een euromunt op 180 kilometer afstand. Met de in 2021 voltooide Inouye Solar Telescope is dat nu dus gelukt.

De golven en wervels hebben waarschijnlijk invloed op het magnetisch veld van de zon. En dat magnetisch veld is grotendeels verantwoordelijk voor het ruimteweer, dat onder meer het noorder- en zuiderlicht veroorzaakt en satellieten en hoogspanningslijnen kan verstoren. Astronomen hopen dankzij deze ontdekking het magnetisch veld en het ruimteweer beter te leren begrijpen.

Bronnen: Nature, AURA via EurekAlert!, Max Planck Institute for Solar System Research

Beeld: NSF/NSO/AURA/MPS