07 januari 2026 20:00
De gevonden pijlpunten. Beeld: Isaksson et al., Sci. Adv. 12, eadz3281.
60.000 jaar oude pijlpunten uit Zuid-Afrika blijken gif te bevatten. Daarmee zijn ze met afstand de oudst bekende gifpijlen.
Zo’n 70.000 jaar geleden begonnen jager-verzamelaars in het zuiden van Afrika te jagen met pijl en boog. Niet lang daarna leerden ze dat deze wapens nog beter werken als je gif op de pijlpunten smeert. Dat hebben Zweedse en Zuid-Afrikaanse wetenschappers ontdekt. Zij vonden namelijk 60.000 jaar oude pijlpunten met gifsporen in Zuid-Afrika. Dit zijn verreweg de oudste gifpijlen die ooit zijn gevonden.
Lees ook:
Hoewel sommige archeologen al vermoedden dat mensen in deze periode gifwapens gebruikten, was daar nog geen direct bewijs voor. Het oudste directe bewijs komt uit de Kruger-grot in Zuid-Afrika. Daar zijn 6700 jaar oude gifpijlen gevonden.
De pijlpunten uit deze nieuwe studie zijn dus aanzienlijk ouder. Ze zijn opgegraven bij een overhangende rotspartij in Zuid-Afrika die tienduizenden jaren door mensen is bewoond en bekend staat als de Umhlatuzana Rock Shelter.
Het gaat om tien pijlpunten van kwarts, een van de meest voorkomende mineralen in de aardkorst. Zand en graniet bestaan bijvoorbeeld voor een groot deel uit kwarts. Chemische analyses onthulden dat op vijf punten de stof buphandrine zat en op één punt zat epibuphanisine. Beide stoffen komen voor in de plant Boophone disticha – in het Afrikaans ook wel bekend als de gifbol.
De Zweedse natuuronderzoeker Carl Peter Thunberg (1743-1828) schreef in de achttiende eeuw al dat inheemse jagers in Zuid-Afrika deze plant gebruikten om giftige pijlen mee te maken.Hij nam ook twee pijlpunten mee terug naar Zweden. De onderzoekers hebben die nu geanalyseerd.Ook daarop troffen ze buphandrine en epibuphanisine aan.
Dit is volgens de onderzoekers hét bewijs dat de 60.000 jaar oude pijlpunten bewust giftig zijn gemaakt. Het laat ook zien dat de kennis over de gifbol al enorm lang wordt doorgegeven.
Volgens de onderzoekers toont deze vondst daarnaast aan dat de vroege mens al goede cognitieve vaardigheden had. Ze begrepen namelijk wat gif doet en welke planten ze konden gebruiken om extra dodelijke pijlen te maken.
Het gebruik van de gifbol vereiste bovendien planning. Niet alleen omdat ze gifpijlen moesten maken, maar ook omdat het gif traag werkt. Dieren vallen niet meteen dood neer; de effecten treden vaak pas na tientallen minuten of zelfs uren op. De jagers begrepen dit en waren in staat om hun prooien lang te volgen en niet kwijt te raken.
Bronnen: Science Advances, Stockholm University via EurekAlert!
In elk nummer van KIJK Geschiedenis duik je in intrigerende verhalen over de rijke geschiedenis van de mensheid. Van eeuwenoude beschavingen tot beslissende momenten die onze wereld hebben gevormd.
Wil jij niets missen én profiteren van een scherpe aanbieding? Word nu lid van KIJK Geschiedenis en beleef het verleden voor minder!
