Ben je geïnteresseerd in de wereld van wetenschap & technologie en wil je hier graag meer over lezen? Word dan lid van KIJK!
Een 43-jarige bonobo doet mee met de onderzoeker als deze net doet alsof hij sap of fruit overbrengt naar een andere beker.
Vanaf een jaar of twee gaan veel kinderen fantasiespel vertonen; met de poppenwagen lopen of zogenaamd een eitje bakken in een kinderkeukentje bijvoorbeeld. Het vermogen om de verbeelding te gebruiken wordt vaak gezien als iets wat alleen mensen kunnen. Maar nu is voor het eerst via onderzoek, gepubliceerd in Science, aangetoond dat in ieder geval één bonobo in staat is ‘alsof’ te doen.
Lees ook:
- Bonobo’s hebben het door als jij iets niet weet
- Apen kunnen tikken op de maat van de muziek
- Chimpansees die naar gapende robots kijken, moeten zelf ook gapen
Anekdotes
Tot nu toe waren er alleen anekdotes over dieren die opgaan in fantasiespel. Zoals een wilde vrouwtjeschimpansee die een stok draagt en wiegt alsof het haar jong is. Of een chimpansee in gevangenschap die denkbeeldige blokken over de vloer lijkt te slepen, na gespeeld te hebben met echte blokken.
Biologen Amalia Bastos en Christopher Krupenye van de Johns Hopkins University besloten uit te vogelen of apen zich werkelijk objecten kunnen inbeelden. Dit deden ze met de inmiddels overleden beroemde bonobo Kanzi.
Slimme aap
Kanzi, toen 43 jaar oud, had al eerder laten zien te beschikken over uitzonderlijke slimme taalvaardigheden. Zo begrijpt hij Engelse woorden en zinnen en gebruikte hij symbolen om te communiceren met verzorgers en onderzoekers.
Dit keer gingen Bastos en collega’s samen met Kanzi wat drinken. Of tenminste, doen alsof. Er stonden twee doorzichtige bekers op tafel. De onderzoeker deed alsof hij/zij met de kan sap schonk in beide bekers. Maar van één beker werd de denkbeeldige inhoud leeggegoten.
Echt sap?
Vervolgens was de vraag aan Kanzi: waar is het sap? De aap wees consistent de beker aan waar nog steeds het denkbeeldige sap in zat. Ook wanneer de onderzoeker de bekers verplaatsen of omwisselden. Hetzelfde gold voor andere objecten, zoals potten en kommen; Kanzi leek steeds te weten waar het fantasiesap in zat.
Om te controleren of Kanzi misschien dacht dat er toch echt sap in een van de bekers verborgen zat, ook al zag je het niet, deden de onderzoekers nog een experiment. Dit keer stond er een beker echt sap naast de beker met het denkbeeldig sap. De bonobo mocht kiezen waaruit hij wilde drinken. Hij koos steeds het echte sap en liet daarmee zien heel goed te weten dat het denkbeeldige sap niet echt was.
Fantasiedruif
Eenzelfde experiment als met het denkbeeldige sap volgde, maar ditmaal met een denkbeeldige druif. De onderzoekers verplaatsten die steeds naar een andere kom en gooiden hem vervolgens leeg. Ook dit keer wees de aap de kom aan waar de fantasiedruif in lag.
“Het is heel bijzonder dat onze observaties suggereren dat apen zich in hun hoofd dingen kunnen verbeelden die er niet echt zijn”, zegt Bastos. “Kanzi kan een idee van het denkbeeldige object maken en tegelijkertijd weten dat het niet echt is.”
Theory of Mind
Het onderzoek steunt bovendien het idee dat ook apen Theory of Mind (ToM) kennen; het besef dat andere individuen andere gedachten, emoties of ideeën kunnen hebben. Kanzi gaat namelijk mee in het fantasiegedrag van de onderzoeker.
“ToM wordt vaak als iets exclusief menselijks gezien”, vertelt gedragsbioloog Liesbeth Sterck van de Universiteit Utrecht. “Toch lijken mensapen het in bepaalde mate ook te bezitten, maar tot nu toe is dit alleen niet in gedrag vastgesteld. Nu lijkt dat wel het geval.”
De toekomst
“De onderzoekers laten een andere benadering zien die relevant is voor ToM”, vervolgt Sterck. “Een mooie aanvulling en bewijs vanuit een ander perspectief. Leuk ook dat ze hier van een anekdote een interessant experiment hebben gemaakt.”
Sterck geeft aan dat het goed is dit fenomeen nu verder te onderzoeken in andere apen, zowel in het wild als in gevangenschap. Dat is wat Bastos en haar collega’s nu inderdaad willen doen. Ook willen ze kijken naar andere typisch ‘menselijke’ vaardigheden, zoals het vermogen om over de toekomst na te denken.
Bronnen: Science, John Hopkins University via EurekAlert!
Beeld: Ape Initiative