Nieuw onderzoek naar de hertenluisvlieg laat zien dat deze parasitaire vlieg zijn zicht opgeeft als hij een gastheer gevonden heeft.
De wereld is vol wonderlijke levensvormen met bijzondere overlevingsstrategieën. Dat geldt zeker voor parasieten. Zo zijn er zombieschimmels die het zenuwstelsel van spinnen en mieren kapen, en zet de paardenhaarworm sprinkhanen en krekels ertoe aan om zichzelf te verdrinken.
De hertenluisvlieg bestuurt weliswaar niet het gedrag van zijn gastheer, maar dat maakt zijn overlevingsstrategie niet minder bijzonder. Uit nieuw onderzoek van Aberystwyth University (VK) en de Universiteit van Florence (Italië) blijkt dat de vlieg zowel zijn vleugels als zijn zicht opgeeft om een parasitair leven te leiden.
Lees ook:
- Vijf parasieten die dieren in zombies veranderen
- Deze zombieschimmel doodt zijn slachtoffers altijd bij zonsondergang
Zicht kost te veel energie
De hertenluisvlieg komt bijna overal ter wereld voor, van Europa tot Noord-China. Hij voedt zich voornamelijk met het bloed van herten, elanden en rendieren. Na de landing werpt hij zijn vleugels af en graaft hij zich de rest van zijn leven een weg door de vacht van zijn gastheer om zijn bloed te zuigen.
Om een gastheer te vinden, gebruikt de vlieg zijn zicht. Maar heeft hij eenmaal een slachtoffer gevonden, dan gaat zijn zicht sterk achteruit. De onderzoekers hebben daar een logische evolutionaire verklaring voor.
“Evolutie geeft de voorkeur aan zintuigelijke systemen die efficiënt aansluiten op de levenswijze van een dier”, vertelt Roger Santer van Aberystwyth University. “Sommige bloedzuigende vliegen zijn sterk afhankelijk van hun gezichtsvermogen, terwijl andere permanent op hun gastheer leven en hun zicht niet zo nodig hebben. Hertenluisvliegen zijn bijzonder interessant, omdat ze de transitie maken van de ene naar de andere levensstijl.”
Hertenluisvlieg ruilt zicht in voor voortplanting
De onderzoekers kwamen erachter dat de vlieg zijn zicht deels verliest door zijn genen te onderzoeken. Ze vingen hertenluisvliegen in verschillende stadia, waaronder volwassen exemplaren die een gastheer zochten en exemplaren die zich al in de vacht van een hert hadden gegraven.
Ze keken met name naar de genen die verantwoordelijk zijn voor de zogeheten opsinen. Deze moleculen vormen de basis van alle visuele systemen binnen het dierenrijk. Je vindt ze bijvoorbeeld in de lichtgevoelige cellen en de staafjes en kegeltjes in het oog.
De wetenschappers vergeleken de activiteit van deze genen tussen vliegen die hun vleugels nog hadden en degene die er al een parasitaire levensstijl op nahielden.
Santer: “We zagen dat het visuele systeem van een vliegende hertenluisvlieg erg lijkt op dat van de tseetseevlieg, die op zoogdieren jaagt in Afrika. Maar nadat een hertenluisvlieg zijn vleugels heeft afgeschud en een ectoparasiet is geworden, neemt de activiteit van zijn opsinengenen met ongeveer de helft af. Dat suggereert dat de vlieg zijn zicht niet volledig verliest, maar wel dat zijn visuele gevoeligheid afneemt. We vermoeden dat de vlieg dit doet om energie te bewaren voor de vertering en de voortplanting.”
Bronnen: EurekAlert!, Journal of Experimental Biology
Beeld: iNaturalist user François-Xavier Taxil