19 januari 2026 17:00
Kunnen koeien gereedschappen gebruiken? Nou, het lijkt erop van wel. In Oostenrijk leeft Veronika, een Brown Swiss, die zichzelf krabt met een stok.
In het verleden dacht men dat alleen mensen ontwikkeld genoeg waren om werktuigen te gebruiken. Inmiddels weten we beter. De lijst met dieren die objecten gebruiken om een bepaald doel te bereiken, is divers. Andere primaten kunnen het ook, evenals vissen, walvissen en verschillende vogels. En nu mag de koe ook op de lijst. In ieder geval eentje: Veronika. Zij wordt beschreven in een nieuwe studie van de University of Veterinary Medicine Vienna.
Lees ook:
De Brown Swiss (Bos taurus) Veronika wordt niet gehouden voor haar vlees of melk. Ze leeft al jaren als gezelschapsdier op de biologische boerderij van Witgar Wiegele. Hij beschouwt haar als onderdeel van de familie. Meer dan tien jaar geleden viel het Wiegele op dat Veronika soms stokken oppakte om zichzelf mee te krabben.
Haar gedrag werd gefilmd en gedeeld met Alice Auersperg, een cognitief bioloog van de University of Veterinary Medicine Vienna (Oostenrijk). “Toen ik het beeldmateriaal zag, wist ik direct dat dit geen toeval was”, herinnert ze zich. “Dit was een voorbeeld van gereedschapsgebruik in een soort die, vanuit cognitief oogpunt, erg onderbelicht is.”
Auersperg trok met haar collega, Antonio Osuna-Mascaró, naar het huis van Wiegele om Veronika te bestuderen. “Onze bevindingen laten zien dat de aannames die wij hebben over de intelligentie van vee iets zeggen over de gaten in onze observaties, en niet over hun daadwerkelijke cognitieve limieten”, vertelt Auersperg.
Auersperg en Osuna-Mascaró gaven Veronika een reeks gecontroleerde testen, waarin ze gebruik kon maken van een dekborstel. Ze documenteerden hoe ze de borstel vastpakte en welke delen van haar lichaam ze krabde. En wat bleek? Veronika was heel gecoördineerd.
Als ze meer gevoelige delen van haar lichaam wilde bereiken, zoals de uier of rond haar anus, gebruikte ze het uiteinde van de stok voor zachte, voorwaartse duwtjes, waarbij ze precies op het doelwit mikte. De borstel gebruikte ze vooral om haar bovenlichaam mee te krabben. Die bewegingen waren ook veel breder en krachtiger.
“Veronika gebruikt niet alleen een object om zichzelf mee te krabben”, aldus Osuna-Mascaró. “Ze gebruikt verschillende delen van hetzelfde werktuig voor verschillende doeleinden. En ze gebruikt verschillende technieken, afhankelijk van de functie van het werktuig en lichaamsregio.” Dat kun je zien in de video hieronder.
Gereedschapsgebruik wordt gedefinieerd als het inzetten van een extern object om een doel te bereiken. Veronika’s gedrag voldoet hier niet alleen aan, ze gaat zelfs een stap verder. De onderzoekers noemen wat zij doet ‘flexibel werktuiggebruik’, omdat ze hetzelfde werktuig op meerdere manieren gericht inzet. Zulk gedrag is alleen nog maar uitvoerig gedocumenteerd bij chimpansees.
De onderzoekers wijzen erop dat Veronika’s leefomgeving een belangrijke rol kan spelen in het ontstaan van haar gedrag. De meeste koeien bereiken haar leeftijd niet, wonen niet in een open en verrijkte wei en krijgen zelden de kans om met zulke objecten om te gaan. Dit allemaal kan bijdragen aan het ontwikkelen van onderzoekend en innovatief gedrag.
Tegelijkertijd schrijven zij ook dat het gedrag van Veronika erop wijst dat vee verborgen capaciteiten heeft. De Brown Swiss ontstond meer dan 500.000 jaar geleden, dus het is onwaarschijnlijk dat domesticatie de enige factor is in het ontwikkelen van werktuiggebruik. Er kan een dieperliggende, latente aanleg voor probleemoplossing in de runderlijn aanwezig zijn.
“Misschien is de echte absurditeit niet het bedenken van een koe die gereedschap gebruikt, maar de veronderstelling dat zoiets nooit zou kunnen bestaan”, aldus de onderzoekers. Ze roepen iedereen op die een koe of een stier een stok heeft zien gebruiken om contact op te nemen voor hun vervolgonderzoek.
Bronnen: Current Biology, EurekAlert!
Beelden: Antonio J. Osuna Mascaró
Duik in de wereld van wetenschap, technologie en ruimtevaart met KIJK! Ontdek de meest fascinerende achtergronden, baanbrekende ontwikkelingen en de spannendste verhalen uit de ruimte.
Wil jij niets missen én profiteren van een scherpe aanbieding? Word nu lid van KIJK en lees meer voor minder!
