De oerbossen in het noorden van Zweden vormen een gigantische koolstofopslag, maar de industriële houtkap dreigt een einde te maken aan deze laatste stukjes wildernis. Nieuw onderzoek brengt de potentiële gevolgen in kaart. 

Oerbossen zijn schaars in Europa. In onder meer Finland en Zweden vind je nog een aantal bossen die zich zonder menselijke invloed hebben ontwikkeld, maar ze staan zwaar onder druk door de industriële houtkap. Het Wereldnatuurfonds luidde vorig jaar al de noodklok: de twee landen doen veel te weinig om deze ecosystemen te beschermen. Nieuw onderzoek van de Universiteit van Lund (Zweden) en Stanford University (VS) maakt nogmaals duidelijk hoe belangrijk die bescherming is – de Zweedse oerbossen slaan 2,7 tot 8 keer meer koolstofdioxide op dan de huidige, officiële schattingen.

Lees ook:

• Waarom termieten uitzetten in herbebost regenwoud een goed idee is
• De eerste beelden van Biomass: Europese satelliet legt regenwouden ‘op de weegschaal’

Oude bossen slaan meer CO₂ op dan nieuwe 

Dat de dennen, sparren en met naalden bezaaide grond van de oerbossen zoveel koolstofdioxide opslaan, concludeerden de onderzoekers na koolstofmetingen in meer dan tweehonderd bospercelen gedurende drie jaar. Ze combineerden die data met decennia aan koolstofinformatie uit beheerde bossen om vergelijkingen te maken.

Uit hun analyses bleek dat de onaangeroerde oerbossen 72 procent meer koolstof per acre (0,4 hectare) opsloegen dan de beheerde bossen. In die 72 procent zijn alle producten die gemaakt worden van het gekapte hout ook meegenomen, zoals bio-energie, papier en bouwmaterialen. Zou je dat allemaal niet meetellen, dan slaan de oerbossen 83 procent meer koolstofdioxide per acre op. Dat is dus 2,7 tot 8 keer meer dan de officiële schattingen. 

Dat is een enorm verschil, zeggen de onderzoekers. Als de aangeplante bossen even veel koolstofdioxide zouden opslaan als de oerbossen, dan zou er bijna acht miljard ton CO₂ uit de atmosfeer worden opgenomen. Dat is honderden keren meer dan de jaarlijkse huidige CO₂-uitstoot van fossiele brandstoffen in Zweden. 

Bodem maakt het verschil 

Toch zijn het niet de boomstammen die het grootste verschil maken, maar de bodem. “In deze oude taiga (noordelijk naaldwoud, red.) zit veel meer koolstofdioxide in de grond dan in de bomen”, zegt Rob Jackson van Stanford University. Puur de bodemopslag was in de oerbossen al groter dan de koolstofopslag in bomen, dood hout en bodem van de beheerde bossen samen. 

Als de resultaten in de studie kloppen, dan overschatten we de klimaatvoordelen van biobrandstoffen flink. Het nieuwe bos dat het oerbos moet vervangen, slaat immers minder dan de helft van de koolstofdioxide op. 

Daar komt bij dat na een grootschalige ontbossing de koolstofopslag in de bodem van het oerbos niet meer kan worden hersteld, zegt Jackson. “Het verlies is hardnekkig en schokkend.” 

Zweden kapt sneller dan de Brazilië

Tussen 2003 en 2019 is in Zweden 1,4 procent per jaar aan oerbossen verloren gegaan door de houtkap. De snelheid waarmee het bos verdwijnt, is zes keer groter dan het verlies in de Braziliaanse Amazone, aldus de onderzoekers.

Wellicht gaat er in meer landen oude taiga verloren, maar die ontbossing is moeilijker te monitoren dan in de tropen. Palmolieplantages zien er vanuit de lucht anders uit dan een tropisch regenwoud, maar zowel de aangeplante- als oerbossen in het noorden bestaan uit sparren, dennen en berken, waardoor ze er op satellietfoto’s hetzelfde uitzien. 

“Helaas gaat het kappen van oerbossen in Zweden gewoon door”, zegt Anders Ahlström van de Universiteit van Lund. “Onze resultaten laten zien dat het beschermen van de weinige oerbossen die er nog zijn een veel groter potentieel heeft om klimaatverandering af te remmen dan we dachten. Het herstellen van plekken die zijn aangetast door de industriële houtkap kan ook de biodiversiteit een boost geven en de koolstofopslag vergroten.” 

Koolstofopslag versnellen

Momenteel zijn Jackson en Alhström bezig om samen met een bioloog van Stanford, Kabir Peay, uit te zoeken wat de koolstofopslag in oerbossen drijft. Mogelijk speelt de grote variëteit aan microben in zulke bossen een belangrijke rol. Die zouden misschien verplaatst kunnen worden naar andere plekken. Dat zou de koolstofopslag in nieuwe bossen kunnen versnellen. 

Bronnen: Science, EurekAlert!