Een hemellichaam in de buitenste regio van ons zonnestelsel heeft een atmosfeer. Vreemd, want daar is hij eigenlijk te klein voor.

Neptunus is de verste planeet in ons zonnestelsel, maar hij bevindt zich niet aan de uiterste rand. Voorbij de ijsreus zweven nog allerlei kleinere objecten en hemellichamen, zogenoemde transneptunische objecten (TNO’s). De beroemdste TNO is dwergplaneet Pluto.

Japanse astronomen hebben nu ontdekt dat een TNO met de pakkende naam (612533) 2002 XV₉₃ een atmosfeer heeft. En dat is opmerkelijk, want wetenschappers gingen ervan uit dat TNO’s te klein zijn om een atmosfeer te hebben. Hun zwaartekracht is te zwak, waardoor gassen al snel de ruimte in verdwijnen.

Voorheen was Pluto de enige TNO waarvan astronomen wisten dat hij een atmosfeer had. Dat 2002 XV₉₃ er nu ook een blijkt te hebben, is verrassend. Het hemellichaam heeft namelijk een diameter van zo’n 500 kilometer. Dat is aanzienlijk kleiner dan Pluto, die met 2377 kilometer een van de grootste TNO’s is.

Lees ook:

• De maan heeft een mysterieuze atmosfeer: zo is die ontstaan
• Op deze nabije exoplaneet regent het zand

Atmosfeer dempt ster

De astronomen ontdekten de atmosfeer toen ze 2002 XV₉₃ met telescopen bekeken en het hemellichaam voor een heldere ster langs bewoog. Terwijl de ster tijdelijk achter de TNO verdween, dimde het licht van de ster geleidelijk – het kwam daarna ook geleidelijk terug. Dat wijst erop dat het sterlicht werd gedempt terwijl het door een dunne atmosfeer bewoog. Bij hemellichamen zonder atmosfeer verdwijnt en verschijnt het licht juist plotseling, zoals ook in de video hieronder te zien is.

IJsvulkanen of kometen

Volgens berekeningen van de onderzoekers is de atmosfeer 5 tot 10 miljoen keer dunner dan die van de aarde. Bovendien zal hij waarschijnlijk binnen duizend jaar verdwijnen, tenzij hij wordt bijgevuld.

Het grote raadsel blijft nu hoe 2002 XV₉₃ aan een atmosfeer komt. De astronomen hebben wel enkele ideeën. Mogelijk is de TNO gevuld met bevroren of vloeibare gassen die via een soort ijsvulkanen omhoog komen en de atmosfeer steeds bijvullen. Volgens een andere theorie is er een komeet op 2002 XV₉₃ geknald en zijn er bij de botsing gassen vrijgekomen die nu een tijdelijke atmosfeer vormen.

Wat de verklaring ook is, deze studie laat in ieder geval zien dat zelfs relatief kleine objecten aan de rand van het zonnestelsel een atmosfeer kunnen hebben – in ieder geval tijdelijk.

Bronnen: Nature Astronomy, EurekAlert!