Het is een veelgehoorde kritiek op windturbines: ze zijn lelijk en verstoren het landschap. Onderzoekers van de Eidgenössische Technische Hochschule Zürich (ETH Zürich) probeerden de balans tussen schoonheid en energie in kaart te brengen.

Wat als er een windturbinepark in de Zwitserse Alpen of langs een Noors fjord geplaatst wordt? Dat levert misschien veel windenergie op, maar gaat wel ten koste van een uitzicht dat door velen als bijzonder mooi wordt ervaren. Deze spanning tussen de opwekking van windenergie en landschapsbehoud staat centraal in een nieuwe studie van de ETH Zürich en het Paul Scherrer Institute (PSI). “Ons doel was om het conflict tussen de energie-uitbreiding enerzijds en de maatschappelijke acceptatie anderzijds beter te begrijpen”, vertelt de eerste auteur Ruihong Chen.

Lees ook:

• Europa wil meer windenergie, maar de ruimte voor windturbines raakt op
• Deze Chinese luchtballon wekt evenveel stroom op uit wind als een windturbine

Windturbine is lelijk 

Niet alleen in Nederland levert de aanleg van windparken discussie op. De onderzoekers noemen bijvoorbeeld Zweden in hun studie, waar 80 procent van alle aanvragen in 2021 is afgewezen door gemeentes. Een van de grootste kritiekpunten is dat de aanblik van het landschap verandert door een windturbine.

Om uit te zoeken waar de potentiële clash tussen een mooi landschap en de bouw van windturbineparken het grootst is, trainden de onderzoekers een AI-model met crowdsourced data uit Groot-Britannië. Die dataset bestond uit meer dan 200.000 afbeeldingen die gebruikers een cijfer van 1 tot 10 hadden gegeven.

Landschappen met gletsjers en rotsen kregen een hoger cijfer dan landbouw- en stedelijke gebieden. Ook de aanwezigheid van water en de hoeveelheid zonlicht speelde een rol in de aantrekkelijkheid van een landschap. De onderzoekers trainden een AI-model om zo dicht mogelijk bij een objectief begrip van schoonheid te komen.

Windpark in schilderachtig landschap 

Tijdens de volgende stap deelden ze met behulp van dit AI-model heel Europa op in mooie en minder mooie landschappen. “Tot nu toe bleven dit soort analyses beperkt tot individuele landen”, aldus Chen. Daarna keken de onderzoekers naar wat er zou gebeuren als deze regio’s zouden worden uitgesloten voor de bouw van windparken. 

Uit eerdere onderzoeken bleek al dat zo’n 23 tot 40 procent van het Europese landoppervlak geschikt is voor windenergie. Als je de schilderachtige regio’s uitsluit, kan op zo’n 80 procent van het landoppervlak niet gebouwd worden. Zou je geen rekening houden met het landschap, is zo’n 65 procent van het land ongeschikt. 

Hoewel de potentiële energieopwekking flink afneemt als je mooie landschappen uitsluit van windenergie, zouden de gemiddelde kosten per eenheid opgewekte energie niet zoveel stijgen ten opzichte van het huidige Europese gemiddelde, stellen de onderzoekers. Dat komt omdat veel geschikte en efficiënte windparklocaties niet in bijzonder mooie omgevingen liggen. Daar zouden naar verhouding meer windturbines gebouwd kunnen worden. 

Regionale verschillen 

Deze pan-Europese aanpak klinkt interessant, maar hij kent ook wat haken en ogen, zeggen de onderzoekers. Hij houdt namelijk weinig rekening met de grote regionale verschillen op het continent. “Op regionaal niveau kunnen goede windomstandigheden helaas samenvallen met prachtige landschappen”, aldus Chen.

In de Alpenregio en Noorwegen is het aandeel mooie landschappen bijvoorbeeld heel groot, waardoor er maar weinig locaties voor windparken overblijven als je die zou uitsluiten. Deze landen moeten hun parken dan bouwen op minder efficiënte locaties, waardoor de kosten zouden stijgen. In Zwitserland blijft het windpotentieel omwille van landschapsbehoud grotendeels onbenut. 

Europese aanpak niet haalbaar 

Als hun studie iets laat zien, aldus de onderzoekers, is dat een brede Europese of nationale aanpak niet haalbaar is. “Onze analyse laat zien dat de planning van windparken op een zeer lokaal niveau moet gebeuren om lokale conflicten effectief aan te pakken”, zegt Chen. 

Je kunt bijvoorbeeld een methode toepassen die ‘micro-siting’ wordt genoemd: het zorgvuldig plaatsen van iedere windturbine, zodat hij het landschap zo min mogelijk verstoort. “Je kunt ze bijvoorbeeld dichter bij bestaande infrastructuur bouwen, zoals een elektriciteitsleiding”, zegt Chen. Dat vermindert de visuele impact op het landschap aanzienlijk. Een tweede optie is om de windturbines anders vorm te geven, zodat ze beter wegvallen in het landschap. 

De studie is een eerste poging om het conflict tussen landschapsbehoud en windenergie voor heel Europa in kaart te brengen. De onderzoekers wijzen wel op een beperking in hun onderzoek: de dataset bestond uit landschappen in Groot-Britannië, waardoor niet alle soorten Europese landschappen even goed vertegenwoordigd zijn. 

Bronnen: Energy and AI, EurekAlert!

Beeld: Kristina Kutleša/Pexels