21 januari 2026 17:00
Een foto van de handafdruk. Hij is moeilijk te zien en zit gedeeltelijk onder een jonger schilderwerk (links). Verderop in het artikel staat een foto waarop de hand wordt uitgelicht. Beeld: Maxime Aubert.
In een grot in Indonesië hebben archeologen de oudst bekende grotschildering ontdekt: de afdruk van een hand.
In een kalksteengrot op het Indonesische eiland Muna, ten zuiden van Sulawesi, hebben archeologen tientallen oude grotschilderingen ontdekt. Eén daarvan is extra bijzonder: een afdruk van een hand. Volgens onderzoekers van de Griffith Universiteit in Australië is deze afdruk minstens 67.800 jaar oud. Daarmee is het de oudst bekende grotschildering ter wereld, schrijven de onderzoekers in het gerenommeerde tijdschrift Nature.
Lees ook:
De voorheen oudste grotschildering is ontdekt in het noorden van Spanje en zou meer dan 66.700 jaar geleden zijn gemaakt door neanderthalers. De handafdruk op Muna is dus net iets ouder. De onderzoekers vermoeden dat hij is gemaakt door Homo sapiens, de moderne mens.
Het schilderproces zag er waarschijnlijk als volgt uit. Iemand legde zijn of haar hand op de wand van de grot. Vervolgens sproeide die persoon een mix van pigment en speeksel vanuit de mond over de hand. Hierdoor kleurde de grotwand bruinrood, behalve op de plek van de hand, waardoor er dus een afdruk ontstond.
Opvallend genoeg zijn de vingertoppen erg smal, waardoor de hand een beetje op een klauw lijkt. Dit is bij prehistorische handafdrukken nog nooit eerder gezien. De onderzoekers vermoeden dat de vingertoppen na het sproeien van de pigmentmix zijn versmald.
De reden voor deze aanpassing blijft een kwestie van speculatie, zegt onderzoeker Adam Brumm in een persbericht. “Deze kunst zou het idee kunnen symboliseren dat mensen en dieren nauw met elkaar verbonden waren. Dat zien we ook terug in andere zeer vroege schilderkunst op Sulawesi, met ten minste één voorbeeld van een scène waarin figuren worden afgebeeld die we interpreteren als wezens die deels mens, deels dier zijn.”
De archeologen ontdekten de oude handafdruk in een grot waar ook veel andere, minder oude grotschilderingen zijn gemaakt. Eén daarvan is zelfs gedeeltelijk over de handafdruk gezet. Volgens de onderzoekers hebben mensen minstens 35.000 jaar lang kunst gemaakt in deze grot. De jongste rotstekeningen zijn 20.000 jaar oud.
De grotschilderingen op Muna geven nieuwe inzichten in een archeologische discussie. Wetenschappers kibbelen al enige tijd over hoe en wanneer de eerste mensen Sahul bereikten, een oud continent dat het hedendaagse Australië, Tasmanië en Nieuw-Guinea omvatte.
Eén groep wetenschappers denkt dat de eerste mensen zo’n 50.000 jaar geleden Sahul bereikten. Een tweede groep vermoedt dat ze al minstens 65.000 jaar geleden op dit continent arriveerden. Muna ligt vrij dicht bij Sahul, zoals te zien op de afbeelding hieronder. De oude handafdruk suggereert daarom dat de tweede groep waarschijnlijk gelijk heeft.
Volgens archeologen waren er ook twee mogelijke migratieroutes naar Sahul. Een daarvan is een noordelijke route via Sulawesi en de Molukken, waarna de vroege mens arriveerde in het gedeelte van het oude continent dat nu Nieuw-Guinea is. De tweede optie is een zuidelijkere route naar het hedendaagse Australië, via Oost-Timor of nabijgelegen eilanden.
“Met de datering van deze uiterst oude rotskunst in Sulawesi beschikken we nu over het oudste directe bewijs voor de aanwezigheid van moderne mensen langs de noordelijke migratieroute naar Sahul”, zegt onderzoeker Joannes-Boyau. Het wordt hierdoor aannemelijker dat dit de route is die de vroege mens heeft genomen.
Bronnen: Nature, Griffith University
In elk nummer van KIJK Geschiedenis duik je in intrigerende verhalen over de rijke geschiedenis van de mensheid. Van eeuwenoude beschavingen tot beslissende momenten die onze wereld hebben gevormd.
Wil jij niets missen én profiteren van een scherpe aanbieding? Word nu lid van KIJK Geschiedenis en beleef het verleden voor minder!
