Onderzoekers hebben voor het eerst in kaart gebracht hoeveel vissoorten er wereldwijd gevangen worden met trawlers. Deze vissersboten slepen met grote netten over de bodem van de zee. 

Het gebruik van een trawler is niet zonder controverse. De Britse bioloog en televisiemaker David Attenborough bracht in 2025 de documentaire Ocean with David Attenborough uit, waarin te zien is hoe verwoestend zo’n net precies is. Daarnaast belanden er ook vissen in waar niet op gevist wordt – de bijvangst. Nu hebben onderzoekers van de University of British Columbia (Canada) onderzocht hoeveel soorten er tussen 1895 en 2021 in zo’n net zijn beland. Antwoord: ongeveer 3000. Maar het werkelijke aantal is waarschijnlijk dubbel zo hoog. Een deel ervan wordt al met uitsterven bedreigd.

Lees ook:

• Verlichte visnetten verminderen bijvangst van schildpadden en haaien
• Overbevissing in Baltische Zee laat kabeljauw krimpen

Gevolgen van trawlers 

“De gevolgen van trawlers zijn nog nooit zo helder in kaart gebracht als nu”, zegt Sarah Foster, hoofdonderzoeker en programmaleider bij Project Seahorse, een onderzoeksinitiatief van de University of British Columbia dat zich inzet voor de bescherming van de oceaan. “Het onderzoek laat zien hoeveel soorten worden gevangen, en hoeveel we er al die tijd gemist hebben.” 

De onderzoekers baseren hun onderzoek op 236 verschillende bronnen, onder meer afkomstig van de Food and Agriculture Organization van de Verenigde Naties. Daarin zijn de vangstlocaties, lichaamsgrootte en beschermingsstatus van de door trawlers gevangen vissen opgenomen. In de meer dan negenduizend documenten kwamen 2997 vissoorten voor die tussen 1895 en 2021 in een sleepnet terecht zijn gekomen. 

Bedreigde vissen

Een op de zeven soorten heeft een bedreigde, of bijna-bedreigde status volgens de Rode Lijst van de IUCN. Het gaat onder meer om de rog Rhynchobatus djiddensis, verschillende zeepaardjes en de zebrahaai.

Van een op de vier soorten die op een vissersboot eindigt, is te weinig informatie beschikbaar om te kunnen inschatten of ze met uitsterven bedreigd worden. Dat betekent dat we ook heel veel niet weten over de gevolgen van de bodemvisserij. 

“We kunnen niet beheren wat we niet weten”, aldus Foster. “Als we duizenden soorten verwijderen zonder de impact op hun wilde populaties te begrijpen, lopen we het risico de ecosystemen te vernietigen waar de visserij van afhankelijk is.” 

Kleine vis is afvalvis 

Uit het onderzoek blijkt verder dat trawlers vaak de meeste of zelfs alle soorten binnen een familie vangen. “Trawlers halen de volledige takken van een stamboom omhoog. Ze discrimineren niet tussen gewone soorten en degene die al op de rand van uitsterven staan”, zegt co-auteur en bioloog Syd Ascione. 

Kleine vissoorten worden vaak helemaal niet geregistreerd of geschaard onder ‘afvalvis’ of ‘gemixte vis’, waardoor het niet duidelijk is hoeveel soorten nu werkelijk gevangen worden. Uit gegevens van visserijen die de kleinere vissoorten wel registreerden, bleek dat ongeveer 95 procent niet de doelsoort was. Toch werd 64 procent ervan wel aan boord gehouden. 

Volgens de onderzoekers is hun studie slechts het topje van de ijsberg. De werkelijke gevolgen van de bodemvisserij op het mariene ecosysteem zijn waarschijnlijk veel groter. Volgens hen moet er snel opnieuw worden nagedacht over hoe deze gevolgen worden vastgelegd en beoordeeld. 

Neem voorzorgsmaatregelen

Bijna 99 procent van de trawlers vist in nationale wateren, wat betekent dat overheden zowel de autoriteit als de verantwoordelijkheid hebben om de impact van deze visserij op de biodiversiteit te beperken, stellen de onderzoekers. 

“We staan toe dat bijna 100.000 trawlers de zeebodem afschrapen, zonder dat we weten wat ze vangen en welke schade ze die soorten toebrengen”, zegt Amanda Vincent, directeur van Project Seahorse. “Het is belangrijk dat overheden voorzorgsmaatregelen treffen en trawlers weren uit grote delen van de oceaan, zeker in zogenaamde beschermde gebieden.” 

Bronnen: Reviews in Fish Biology and Fisheries, EurekAlert!

Beelden: Sarah Foster/University of British Columbia