Aan het begin van de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) was de grens tussen het neutrale Nederland en het door Duitsland bezette België zo lek als een mandje. Daarom zette het Duitse leger er in 1915 een hoogspanningshek neer. En dat had vaak gruwelijke gevolgen.
Zowel in Nederland als België is elektriciteit in de eerste decennia van de twintigste eeuw nog een betrekkelijk onbekend verschijnsel, en al helemaal op het platteland. In de grensstreek kijken veel mensen dan ook met een mengeling van nieuwsgierigheid en angst naar de constructie die halverwege 1915 – soms letterlijk – in hun achtertuin verrijst: een twee meter hoog hek met draden waar naar verluidt ‘elektriek’ doorheen loopt. Zoveel zelfs dat een volwassen kerel het niet overleeft als hij ermee in aanraking komt…
Op 29 juni 1915 meldt het Rotterdamsch Nieuwsblad: “De electrische leiding langs de Belgische grens heeft thans de eerste slachtoffers gemaakt. In de buurt van Koewacht, in Oostelijk Zeeuwsch-Vlaanderen, zijn 3 mannen door den electrischen stroom gedood. De lichamen werden zwart; zelfs het geld in den zak was zwart uitgeslagen.”
De betreffende grensversperring was neergezet door het Duitse leger en moest Nederland en België op tamelijk brute wijze van elkaar scheiden. Hoe kwam deze dodelijke draad tot stand? En hoe goed werkte hij nu echt? Een reconstructie.
Lees ook:
Neutraal Nederland
Als de Europese grootmachten elkaar in augustus 1914 de oorlog verklaren, komt Nederland met een neutraliteitsverklaring. Wel brengt het land binnen drie dagen 200.000 soldaten op de been, onder andere om de grenzen te bewaken. Het veel grotere en beter bewapende Duitse leger had deze strijdmacht zonder al te veel moeite kunnen verslaan, maar Nederland is al in 1908 geschrapt uit de Duitse plannen voor een offensief tegen Frankrijk.
Opperbevelhebber Helmuth von Moltke denkt dat Duitsland in geval van een oorlog meer aan Nederland heeft als het neutraal blijft. Hij ziet ons land als ‘luchtpijp’; het kan worden gebruikt voor de aanvoer van grondstoffen en voedsel – uit de Nederlandse koloniën en uit andere neutrale staten. Ook de Britten zijn van mening dat ze er strategisch gezien nauwelijks iets mee opschieten als ze dat zompige landje aan de overkant van de Noordzee bezetten. En zo wordt Nederland, anders dan het ongelukkige België, niet meegesleurd in de Europese slachting.
Maar het land merkt er wel veel van. Om vluchten, smokkel en spionage te voorkomen, plaatsten de Duitsers een hoogspanningshek op de grens met België. En dat had gruwelijke gevolgen. In het volledige artikel in KIJK Geschiedenis editie 4 van 2026 lees je daar alles over.
Bestel KIJK Geschiedenis editie 4 van 2026 in onze webshop, met gratis verzending binnen Nederland.
Tekst: Leo Polak