Negen op de tien mensen is rechtshandig. Bij andere apensoorten is niet zo’n sterke voorkeur te zien. Waarom wel bij de mens?
Je zou verwachten dat de helft van de mensheid linkshandig is en de andere helft rechts. Of dat iedereen even handig is met links en als met rechts, dat zou ook kunnen. Zo is het bij veel soorten apen. Bij mensen is het overgrote deel rechts. Hoe dat komt, is een evolutionair raadsel.
Lees ook:
- Mensen zijn de enige primaten met een kin – we weten nu eindelijk waarom
- De anus had mogelijk ooit een heel andere functie: sperma afgeven
Rechts in de steentijd
Archeologen wijzen erop dat rechtshandigheid een oud verschijnsel is. Uit gebruiksvoorwerpen uit de prehistorie maken ze op dat ook toen de meeste mensen al rechts waren. Genetici hebben laten zien dat heel wat stukjes DNA betrokken zijn bij het bepalen van onze voorkeurshand. En het lijkt erop dat bij kinderen in de baarmoeder al aan te wijzen is met welke hand ze straks hun kleurplaten het mooist inkleuren.
Onderzoekers van de University of Oxford analyseerden de evolutionaire herkomst van onze voorkeurshand. Ze keken naar 41 soorten apen en pakten hun stambomen erbij, plus een flinke dosis statistiek.
Verklaringen die rondgaan over het ontstaan van links- of rechtshandigheid focussen op het gebruik van werktuigen, het dieet van dieren en hun omgeving. Ze gaan over de sociale structuur van de groep waarbinnen ze leven, hun lichaamsgrootte, hersenomvang en hun manier van voortbewegen.
Rechtop en rechts
Onze hersengrootte en het feit dat we rechtop lopen blijken het verschil te maken ten opzichte van apen die geen voorkeurshand hebben. Meer specifiek gaat het om de lengteverhouding van onze armen en benen. Die is aangepast aan een rechtopstaand leven. Hoe het precies kan dat dit leidt tot een sterke voorkeur voor rechts en of het ook links had kunnen zijn, konden de onderzoekers niet nagaan.
Wel namen ze met hun analyse nog onze verre voorouders onder de loep. Bij heel vroege mensachtigen zoals Australopithecus zal iets meer dan de helft rechts geweest zijn. Dat is vergelijkbaar met wat biologen zien bij huidige mensapen. Met het latere ontstaan van Homo ergaster, Homo erectus en neanderthalers ontwikkelde er waarschijnlijk een steeds sterkere voorkeur voor rechtshandigheid.
Er is ook een uitzondering. De Floresmens leefde 100.000 jaar geleden nog op het Indonesische eiland Flores, maar zal als soort geen sterke voorkeur hebben gehad voor links of rechts. Deze mensachtigen hadden een relatief klein brein en waren gebouwd op zowel klimmen in bomen als rondlopen op de grond.
Voor het ontstaan van een voorkeur voor rechts of links moesten onze voorouders eerst rechtop gaan lopen, schrijven de onderzoekers. Zo komen de handen tenminste vrij. Vervolgens moet er lange tijd een seksuele voorkeur zijn voor individuen die fijne werkjes af kunnen leveren met hun handen. Pas later kwamen de grote breinen, met daarin vastgelegd onze verfijnde rechtshandige motoriek. Of, zoals bij een op de tien mensen, links.
Bronnen: University of Oxford, PLOS Biology
Beeld: fotografierende/Pixabay