Over de hele wereld komen gebieden voor waar continenten (langzaam) uit elkaar bewegen. We weten al langer dat een oostelijk stuk van Afrika hierdoor ooit zal afsplitsen. Geologen van de Universiteit van Oxford zeggen nu in Zambia aanwijzingen te hebben gevonden dat dit ook in het zuiden van het continent kan gebeuren. We spreken erover met Rūta Karolytė.
Wat hebben jullie gevonden?
“Uit warmwaterbronnen in Zambia komen gassen die erop wijzen dat er een nieuwe breukzone, een zogeheten rift, van 2500 kilometer lang ontstaat. Een rift is het begin van een nieuwe grens tussen twee tektonische platen. Of hij daadwerkelijk zal uitgroeien tot een echte continentale grens – wat miljoenen jaren kan duren – blijft onduidelijk, maar onze metingen suggereren wel dat het proces is begonnen.”
Lees ook:
Hoe hebben jullie dit ontdekt?
“Eerder geofysisch onderzoek deed al vermoeden dat dit gebied, de Kafue-slenk, tektonisch actief was, en wij wilden deze hypothese testen met chemisch onderzoek. Daartoe verzamelden we gasmonsters uit warmwaterbronnen en keken we naar de verhouding van verschillende isotopen (varianten van hetzelfde chemische element – red.) van helium en koolstof. Uit deze verhouding bleek dat de gassen uit de aardmantel komen; vanuit een diepte van ten minste 30 kilometer. Dit vormt het eerste chemische bewijs dat de mantel tektonisch actief is.”
Moeten mensen in Afrika zich hier zorgen over maken?
“Nee. Er zijn al wel lichte aardbevingen in de regio, die verband kunnen houden met deze tektonische activiteit, maar die zijn zeer zwak. Verder is er geen vulkanische activiteit verbonden aan deze breukzone. Eventuele veranderingen in aardbevingen of vulkanisme zouden zich alleen over zeer lange, geologische tijdschalen ontwikkelen. Het ontstaan van de nieuwe grens tussen tektonische platen vormt op dit moment geen direct risico voor mensen die in het gebied wonen.”
En nu?
“Langs de volledige lengte van deze breukzone liggen veel warmwaterbronnen die nog nooit chemisch zijn onderzocht. Onze hypothese is dat ze vergelijkbare kenmerken vertonen als de bronnen in de Kafue-slenk. Dit zijn we al aan het onderzoeken en we verwachten tegen het einde van dit jaar een veel completer beeld te hebben.”
Dit interview verschijnt ook in verkorte versie in het dikke zomernummer van KIJK.
Beeld (header): Michael Daly