Rond zes van de acht planeten in ons zonnestelsel draaien een of meer manen. Nu hebben astronomen mogelijk voor het eerst een maan buiten ons zonnestelsel ontdekt.
In de jaren negentig konden wetenschappers voor het eerst aantonen dat er rond andere sterren dan de zon ook planeten draaien. Inmiddels hebben ze al meer dan zesduizend van deze zogenoemde exoplaneten ontdekt. En nu hebben astronomen mogelijk ook de eerste ‘exomaan’ gespot, hoewel over die definitie valt te discussiëren. De resultaten zijn beschreven in Nature.
Lees ook:
- Waarom heeft Saturnus zoveel manen? De teller staat nu op 274
- Astronomen ontdekken de eerste rotsachtige exoplaneet met een atmosfeer
Een ‘maan’ van gas
De onderzoekers deden hun ontdekking in een stelsel op zo’n 73 lichtjaar van de aarde. In het midden van dat stelsel bevindt zich een ster genaamd CD-35 2722 en heeft ongeveer de helft van de massa van onze zon. Rond de ster draait een bijzonder hemellichaam, een bruine dwerg. Dit object heeft 37 keer zoveel massa als Jupiter. Daarmee is hij te zwaar om een planeet te zijn, maar tegelijkertijd is hij niet zwaar genoeg om een ster te zijn. Hij draait in ongeveer vijfduizend jaar rond CD-35 2722.
De onderzoekers hebben nu ontdekt dat er ook een hemellichaam rond de bruine dwerg draait. Dat konden ze aantonen doordat de zwaartekracht van dit object de bruine dwerg een beetje laat wiebelen. Uit metingen van de Very Large Telescope in Chili blijkt dat dit hemellichaam minstens zoveel massa heeft als Jupiter en zo’n 170 jaar doet over een rondje om de bruine dwerg.
“Dit hemellichaam heeft duidelijk genoeg massa om een planeet te zijn, maar draait niet rond een ster. Het draait rond een object dat rond een ster draait”, zegt onderzoeker Kevin Hoy in een persbericht. “Omdat het in dit stelsel het derde wiel is, heeft men de neiging om het een maan te noemen, ook al lijkt het in niets op de kleine, rotsachtige manen die we in ons eigen stelsel hebben.” De ‘exomaan’ is waarschijnlijk opgebouwd uit gas, net als Jupiter en Saturnus.
Exosatelliet
De onderzoekers geven daarom de voorkeur aan de term ‘exosatelliet’. Een satelliet is een object dat in een baan om een ander object beweegt; onze maan is bijvoorbeeld een natuurlijke satelliet van de aarde.
“In ons zonnestelsel is er een duidelijk onderscheid tussen de planeten en de zon, waardoor het eenvoudig is om zaken als manen te definiëren”, zegt mede-onderzoeker Alice Zurlo. “In het CD-35 2722-stelsel, waar de grenzen tussen sterren, planeten en manen vervagen, wordt het allemaal een stuk ingewikkelder om te beschrijven.”
Hoe je het object ook noemt, astronomen proberen al jaren dergelijke satellieten buiten ons zonnestelsel te detecteren. Hoewel ze meer dan zesduizend exoplaneten hebben ontdekt, zijn er slechts een paar mogelijke exosatellieten gespot, waarvan het bewijs ook nog eens zwak is. Deze nieuwe vondst is het eerste overtuigende bewijs.
De onderzoekers hopen in de toekomst meer van dit soort exosatellieten (of exomanen) te ontdekken. Nieuwe telescopen, zoals de in aanbouw zijnde Extremely Large Telescope, moeten daarbij gaan helpen.